BỐ ƠI, CÔ GIÁO DẠY CON …

 Tiểu phẩm vui-Thư giãn mùa Covid-19

Ngày xưa "mài dao dạy vợ, giết chó khuyên chồng".

Ngày nay mượn con dạy chồng, há ổng làm thinh ?

Tôi là một ông chồng đoảng nhưng may mắn lấy được người vợ đảm đang nên số nhàn.Ngoài thời gian làm việc ở công sở mọi việc nhà,vợ tôi quán xuyến hết. Không phải tôi khéo “dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về” như ông bà ta nói ngày xưa đâu mà nhờ mẹ tôi,bà khéo kén con dâu ,do biết cách chọn tuổi hợp với con trai mình nhau theo cách tính “tam hợp ,tứ hành xung” như sách Tử vi của ông nội để lại .Theo tác giả sách đó , tôi tuổi Kỷ Mão mệnh là người có khát vọng lớn,có chí gây dựng sự nghiệp nếu lấy người tuổi Tân Tỵ thì đời sống sau hôn nhân sẽ phát về đường tài lộc,có cuộc sống giàu sang,dư giả đến suốt đời.Bố hùa theo ý mẹ ,bảo hai tuổi mèo chó có cãi nhau chút đỉnh mà sống sung túc thì cũng tốt thôi.Thế là chúng tôi nên vợ nên chồng.Tuy có khắc khẩu đôi lúc nhưng vợ tôi được cái nết na vì là con nhà gia giáo (bố nàng dạy học mà lại ) không bao giờ làm tôi mất mặt trước mặt cha mẹ cả.Nhờ vậy,gia đình tôi luôn êm ả,ai cũng khen tôi khéo dạy vợ. Nhưng các bạn biết không ,với tôi thì lời khen đó phải dành cho nàng mới đúng.Câu chuyện thế này :

Tất cả bắt đầu khi đứa con trai đầu lòng của tôi trở thành học sinh lớp một.Hôm khai trường về,vừa bước vào cửa,nó hét toáng lên :

_Bố ơi,hôm nay cô giáo dạy con : “Cái gì để ở đâu ,khi sử dụng xong ta phải để lại ở đó cho đúng chỗ quy định ! ” Tôi xoa đầu nó ,bảo:

_Cô dạy đúng đó ,con nhớ đừng quên.Và rồi để làm gương cho nó, tôi lôi đôi giầy của mình dưới chân giường đem ra phòng khách để vào kệ giầy dép,sau đó tôi với cái mũ trên nóc tủ treo lên giá móc ở góc nhà.

          Ngày hôm sau khi đi học về,vừa trông thấy tôi cầm điếu thuốc lá chưa kịp hút,thằng con chạy tới la lên:

_Bố ơi đừng hút, hôm nay cô giáo dạy con : “Hút thuốc lá rất có hại cho sức khỏe ,có thể gây bệnh ung thư cho người hút và còn tác hại xấu đến môi trường xung quanh.”

_Cô giáo lớp một mà cũng dạy cho học sinh đang tập viết cả điều này à ? Tôi nghi ngờ hỏi lại thằng con.Nó chưa kịp trả lời thì vợ tôi từ trong bếp ló ra ,mỉm cười và lên tiếng:

_Anh chưa biết thôi,giáo dục bây giờ đổi mới ,trẻ con được dạy nhiều thứ sớm hơn thời chúng ta …

Ngày cuối tuần,gia đình tôi đãi cơm khách có uống chút rượu vang.Tôi sai thằng con đi vào nhà trong lấy thêm đá.Khi nó mang ra ,người bạn tôi đỡ lấy xô đá và khen:

_ Cháu ngoan quá,để bác chuyên đá vô ly cho mọi người uống…

_ Bác ơi,cô giáo cháu dạy cháu :”Uống rượu không tốt cho sức khỏe.Rượu còn tai hại hơn cả thuốc lá vì 80% tai nạn giao thông là do những người say rượu gây ra, phải không bác ?”

Bữa cơm khách hôm đó hơi kém vui vì khách khứa ra về sớm hơn thường lệ còn tôi thì bắt đầu nghi ngại thằng con khôn quá tuổi của mình.

Sáng sớm thứ hai,tôi dắt xe ra khỏi nhà chuẩn bị chở con đến trường.Do quên cái bóp,tôi trở vào nhà trong để lấy.Lúc đi ngang phòng ăn,tôi chợt nghe tiếng vợ dặn thằng con:

_ Hôm nay,lúc đi học về con nhớ đừng quên nói với bố rằng :”Đàn ông cần phải giúp đỡ phụ nữ làm việc nhà vì bây giờ xã hội văn minh đều như thế…”

_ Vậy là cả con cũng phải làm việc nhà hở mẹ ?

_ Đúng thế,thôi ra bố chở con đi học.Nhớ làm tốt những gì mẹ dặn nha !...

Tôi như bị đứng hình khi nghe hai mẹ con nói chuyện.Thì ra là thế,được rồi …..Ngay từ ngay hôm nay,tôi sẽ lên kế hoạch để dạy thằng quý tử ngoan mà chưa khôn cũng như phải tìm ra được đối sách với bà vợ lắm chiêu của mình.

Rõ là :

Người ta nhờ vợ,nhờ con

Còn tôi lại bị vợ con dạy mình

Thề rằng sẽ chẳng làm thinh

Thằng bé con nít tội tình bỏ qua

Mẹ nó không thể qua loa

Mài dao cho sắc không tha nhục này

Vợ ơi,đừng vội thày lay

Anh đây quyết sẽ ra tay anh hào.

Mru Thăng

7Nguyen Myquyen, Thị Như Nguyễn và 5 người khác

2 bình luận

1 lượt chia sẻ

Thích

Bình luận

Chia sẻ

BỦM ƠI ,CHÀO MI !

 Chuyện phiếm

                 

        “ Bủm “ là ai,cái gì ,ở đâu …? Chắc mới đọc cái tựa status hẳn nhiều bạn đã thắc mắc hoặc nghĩ ngay đến cuốn tiểu thuyết đầu tay “Buồn ơi chào mi” (Bonjour tristesse) của Françoise Sagan,nữ văn sĩ người Pháp nổi tiếng ngay từ khi mới 19 tuổi . Vậy “ bủm” thật ra là cái gì ,xin mời đọc tiếp câu chuyện sau sẽ rõ.

        Chuyện là vào một bữa chủ nhật ,tôi đến nhà thằng con trai thứ ở Bình Tân thăm mấy đứa cháu nội cho đỡ nhớ.Mấy ông cháu cùng ngồi chơi trên chiếc sô pha ngoài phòng khách.Con bé lớn ,6 tuổi ,lúi húi ngồi ôm ipad xem Đô-rê-mol,Nô-bi-ta…Hai nhỏ gái em , 4 tuổi , 2 tuổi ,đứng ôm đầu ông nội thi nhau nhổ tóc bạc với giao ước “đủ trăm sợi nội phải dẫn các  cháu đi ăn cà rem ”.

         Bất chợt,bé út đứng xị mặt ra và con chị bịt mũi xoay người lại nhăn mặt nói:

 _ Đứa nào vừa “bủm”xong xấu quá,nội phạt không nó đi ăn cà rem nha nội !

_ Không phải em nha ! Bé thứ 2 nhanh miệng la.

        Tôi nhìn sang đứa cháu út thấy bộ dạng nó thật dễ thương.Con bé vòng 2 bàn tay che mắt ,miệng chúm chím cười.Con chị lớn được thể đe:

 _ Lát mẹ về ,chị méc cho em bị đòn vì “bủm” mà không đi ra chỗ khác như lời mẹ dặn .

       Con bé út nghe vậy bỏ tay xuống ôm tôi ,dơm dớm nước mắt :

_ Ông nội,cháu muốn…ra vườn hái hoa.

        Tôi nghĩ con bé tủi thân vì bị chị la ,giờ muốn ra ngoài vườn cho khuây khoả nên gật đầu đồng ý. Nhưng lạ, con bé được ông cho phép rồi vẫn đứng phụng phịu tại chỗ.Tôi kéo nó lại hỏi :

_ Sao cháu chưa đi ?

_ Dạ…Chưa…chưa có giấy…

       Tôi bật cười vì tội nghiệp cho đứa cháu ,nó “dễ ghét” làm sao và cũng tự trách mình già rồi lẩm cẩm“chậm tiêu”đến nỗi không hiểu được ngôn từ của đứa bé mới 2 tuổi đời.Chữ nghĩa của thời @ có khác,phát triển với tiến độ nhanh khiến những người già ngại khó,ngại khổ không dám sử dụng smarphone để vào phây ,vào net ,chơi Zalo giao tiếp bạn bè ,mất đi cơ hội mở rộng kiến thức mới lâm vào cảnh ngộ thất cười như tôi bây giờ .

       Trở lại chuyện “cái bủm”.Ông bà ta ngày xưa kêu là “cái rắm”.Cái rắm là sản phẩm vô ảnh ,vô sắc nhưng toả hương có hơi nặng mùi .Cái mùi của rắm không mấy ai ưa như người ta thường nói “rắm của ai thì vừa mũi người đó.”

       Thật ra cái rắm phát sinh ra từ một hiện tượng tự nhiên,tự nó chẳng có gì xấu xa cả. Thức ăn vào trong bụng được biến chế thành các chất dinh dưỡng nuôi cơ thể. Những phản ứng hóa học trong dạ dầy, trong ruột cho chất bã thêm chút hương hoa cho cuộc đời , rồi cơ thể đẩy mới đẩy nó ra ngoài. Và chút hơi nằm chung với những chất bã này trong ruột già một thời gian ngắn bị làm cho thối trước khi được đẩy ra ngoài. Chưa hết, kèm với cái mùi không thơm đó, còn có một loạt âm thanh đi theo phụ họa để mọi người nghe mà biết ,mà bịt mũi hay chạy ra xa.Hiện tượng ngu tôi vừa mô tả được kêu là “đánh rắm “.

       Loài vật cũng đánh rắm ,cả bầy đàn đứng, nằm kề sát nhau chả phản ứng gì .Thế nhưng xã hội loài người chúng ta vội bịt mũi ca thán rằng cái mùi ấy khó chịu, kinh tởm. Mà cũng lạ cho con người chúng ta .Sao có những mùi khác còn kinh hoàng hơn nhiều như chuột chết, mèo chết, cả đến xác chết nữa … nhưng chúng đâu có bị khinh bỉ như mùi rắm đâu. Nếu bình tâm nhìn lại vấn đề như thế, chúng ta chắc sẽ bớt ghét đánh rắm rất nhiều.  “Đánh rắm” là một hiện tượng sinh lý bình thường của con người. Tuy nhiên, do mùi hương không mấy dễ chịu mà hiện tượng này trở nên khá “nhạy cảm”. Nếu không muốn trở thành chủ đề phê phán, trào phúng của xã hội, con người ta phải tự biết kiềm chế hoặc xử lý một cách khéo léo.

       Dưới cái nhìn của người  thầy thuốc , đánh rắm quá nhiều lại là dấu hiệu cảnh báo một số bất ổn trong ruột. Khi đường raffinose trong rau củ, trái cây đến đại tràng, vi khuẩn đường ruột tại đây sẽ hấp thu loại đường này và sản sinh ra khí.

Những loại thực vật có nhiều đường raffinose có thể kể đến là bông cải xanh và các loại đậu. Khi đánh rắm liên tục do ăn nhiều rau củ, trái cây thì mọi người cần điều chỉnh lượng chất xơ trong chế độ ăn theo hướng cân bằng hơn.Ăn hoặc uống quá nhanh sẽ khiến chúng ta nuốt không khí vào bụng nhiều hơn. Ăn vội vã thì lượng khí nuốt vào bụng càng nhiều.

Lượng khí này sẽ thoát ra ngoài cơ thể qua 2 cách là ợ và đánh rắm. Trong những trường hợp như vậy, ăn chậm hoặc hạn chế nuốt không khí khi nhai kẹo cao su, ngậm kẹo và dùng ống hút có thể giúp cải thiện tình hình.

         Nhưng trẻ con không biết được những nguyên lý về ăn uống nên các bậc làm cha mẹ phải biết dạy con.Thường chúng ta dạy con phải nín lại hoặc chế giễu con khi con xì hơi khiến chúng có thành kiến không tốt với những người đánh rắm.Điều quan trọng là hãy nhớ sức khỏe của chúng ta phụ thuộc vào chức năng của cơ thể. Cho con hiểu việc đánh rắm, ợ hơi và thể hiện cảm xúc là hoàn toàn được chấp nhận và khỏe mạnh .

        Với hiện tượng đánh rắm, người ta thường chia ra những loại : rắm to , rắm nhỏ , hay là rắm thối ,rắm không thối. Không nên loại bỏ trường hợp rắm thơm, vì thực tế đã có người đánh rắm ra mùi sinh tố bơ , hoặc mùi mãng cầu dầm sữa chua . Thật là thiên tài nếu ai có thể điều tùy môi trường và hoàn cảnh mà phát ra loại rắm cho phù hợp thì có khi còn tạo niềm vui cho người  khác và đem lại lợi ích nhiều mặt cho bản thân như một vài câu chuyện vui trong văn hoá dân gian tại Hàn quốc mà người  viết sẽ nói đến trong phần dưới đây .

          Khi xem phim Hàn, không ít người nước ngoài đã bị sốc khi thấy yếu tố “đánh rắm” thường xuyên xuất hiện trên phim ảnh qua các phân đoạn gây cười.Có thể thấy người Hàn không “ngại ngùng”khi nói đến vấn đề khá “nhạy cảm” này, thậm chí mượn cái rắm hầu ra tạo niềm vui.

        Như các bạn đã đọc ở phần trên,những cái đánh rắm mạnh tượng trưng cho thể lực tốt và sức lao động dồi dào của con người.Những câu chuyện cười dân gian được truyền miệng lại có chung 2 yếu tố :

·        Chuyện được xây dựng trên chất liệu là hiện tượng tiêu hóa tự nhiên của con người.

·        Tuy nhiên, đây lại là một chuyện “hoang đường”, vì không bao giờ xảy ra việc tương tự ở đời thường. Thậm chí, nó khiến người sống ở thời @ ngày nay cảm thấy hơi “bốc mùi”.

          Xin đơn cử câu chuyện dân gian thú vị nổi tiếng từng được đem vào phim Hàn quốc là: “Người con dâu đánh rắm”.

         Chuyện kể rằng, tại làng nọ, có một cô gái xinh đẹp, về làm dâu tại một gia đình phú ông. Cô luôn phụng dưỡng cha mẹ, chăm sóc chồng, lo việc nhà chu đáo khiến người người tấm tắc hết lời khen ngợi. Cha mẹ chồng cũng vô cùng hài lòng về cô con dâu đẹp người đẹp nết.

           Tuy nhiên, về làm dâu một thời gian, sắc mặt cô gái chuyển tái mét. Cha mẹ chồng lo lắng, không biết con dâu họ mắc phải bệnh gì, bèn gọi cô vào hỏi chuyện.Ngập ngừng hồi lâu, cô con dâu thú thật: do rất muốn đánh rắm, nhưng cứ nhịn mãi, nên sắc mặt thành ra như thế. Nghe xong lý do của con dâu, phú ông phá ra cười, và bảo con dâu cứ tự nhiên, chuyện rất bình thường.

          Cô con dâu vẫn lo sợ, cô dặn đi dặn lại gia đình chồng: “Nếu vậy, cha hãy nắm chặt cây cột, mẹ hãy bám vào cánh cửa, phu quân hãy nắm chắc cửa nhà bếp, chị dâu hãy nắm chắc cái nồi đi ạ”. Nói rồi, cô con dâu đánh rắm.

          Cái đánh rắm của cô thổi bay ngôi nhà. Cha chồng nắm cây cột bị văng đi, lăn vòng vòng. Mẹ chồng nắm chặt cửa, bị văng qua văng lại. Người chồng bị va vào cánh cửa, và chị dâu bay cả vào trong nồi. Chỉ có cô gái là thoải mái, sắc mặt tươi tắn trở lại vì đã trút được gánh nặng, trước sự “hoảng hốt” của gia đình nhà chồng.

         Sau sự việc ,phú ông quyết định dắt cô gái về trả cho cha mẹ ruột.Đang trên đường đi, họ gặp những thương nhân đang ngồi nghỉ ngơi dưới gốc một cây lê đầy trái. Do quá khát, lại không cách nào hái được lê vì cây quá cao, người thương nhân bèn nói sẽ tặng nông sản và tơ lụa cho ai hái được lê.Cô con dâu lúc này lại trổ tài đánh rắm “uy lực” khiến lê trên cây rụng hết xuống. Nhờ cái đánh rắm đó, cô nhận được rất nhiều nông sản và vải vóc.

           Phú ông thấy ra rằng cái đánh rắm của con dâu thật hữu ích,bèn đưa cô trở về nhà mình. Từ đó gia đình sống hạnh phúc vui vẻ bên nhau.

        Câu chuyện các bạn vừa nghe có vẻ “khiếm nhã” này thực ra mang ý nghĩa khẳng định sức mạnh của phụ nữ. Những cái đánh rắm “khổng lồ” tượng trưng cho sức lực mạnh mẽ và sức lao động dồi dào của cô gái.Câu chuyện mang lại tiếng cười vui vẻ, vừa hàm ý phê phán định kiến: hễ là phụ nữ thì phải hiền lành và thận trọng trong mọi việc.

          Một câu chuyện khác cũng rất phổ biến trong văn học dân gian Hàn quốc là “Cuộc thi đánh rắm”.

         Chuyện kể một ông hay đánh rắm tên Gyeongsang đi tìm đối thủ là bà Jeolla tại tỉnh Jeolla để thi đấu. Ông tìm đến tận nhà của bà đánh rắm, nhưng không gặp vì bà đã đi vắng.

       Bức bối vì không gặp được đối thủ, ông vào bếp đánh rắm một phát thật mạnh thổi bay đứa con trai bà Jeolla vào ống khói nhà bếp. Sau đó ông bỏ về nhà.

        Bà Jeolla trở về nhà, nghe con kể lại .Vô cùng tức giận, bà mang theo một cây chày đập quần áo, đi tìm Gyeongsang để trả đũa.Đến nhà ông , bà Jeolla tung cây gậy lên và đánh rắm thật mạnh. Cây gậy bay thẳng về phía ông Gyeongsang. Hốt hoảng, ông cũng đánh rắm một cú “phản đòn”, cây gậy lại bay về phía bà Jeolla. Tương truyền rằng câu chuyện không có hồi kết vì trận chiến vẫn chưa kết thúc.

       Đọc những truyện dân gian nêu trên, chúng ta rút ra được điểm tương đồng với truyện cười trong văn học dân gian Việt Nam. Đó là chúng được tạo ra trong quá trình lao động sản xuất để tạo tiếng cười, làm vơi mệt nhọc. Những câu chuyện dân gian cùng nội dung xoay quanh cái rắm của Việt Nam mang tính tiếu lâm và dung tục hơn.Cũng để đóng lại câu chuyện phiếm mua vui mùa dịch,xin mời các bạn đọc tiếp câu chuyện dưới đây .

      Đêm khuya ,một tên trộm lẻn vào nhà hai vợ chồng người  nhà quê. Nó nằm dưới gầm giường vì hai vợ chồng chủ nhà còn thức. Thì ra đôi vợ chồng đang hú hí với nhau. Bỗng tên trộm nghe thấy một tiếng bủm rõ to rồi nghe người chồng nói :

       _ Hí hí ,chắc của  mình hử ? Hôm nay em vô duyên quá đấy  nha !

      _ Có anh thì có .Tiếng người vợ cãi lại.

     Tên trộm kiên nhẫn nằm chờ vì nghĩ xong việc chắc họ sẽ ngủ ngon và mình sẽ ra tay hành động. Nhưng hắn gặp xui vì trên giường anh chồng bị vợ véo đau quá  la to:

    _  Ui da, đau quá !.. Anh thề không phải anh đánh rắm đâu. Của anh đâu thúi vậy, chắc là của thằng trộm đứng bên ngoài cửa sổ đấy. Nó hư thật vợ nhỉ !

     Đến lúc đó tên trộm không chịu nổi, chui ra khỏi gầm giường chỉ thẳng tay vào 2 vợ chồng nói:

_Tao thề đếch phải của tao, đứa nào đánh rắm cả nhà nó chết !

 

Mru Thang

VE SẦU TẢN MẠN

       Ve sầu kêu ve ve, suốt mùa hè.

       Ðến kỳ gió bấc thổi, nguồn cơn thật bối rối…

                               “Con ve và con kiến”

                           (Thơ La Fontaine-Nguyễn Văn Vĩnh dịch)

            Ở Việt Nam chúng ta cũng như tại nhiều nước trên thế giới, cứ mỗi độ hè về là ve sầu xuất hiện ,kêu inh ỏi.Tiếng kêu ve sầu âm vang trong lòng người viễn xứ biết bao kỷ niệm của thời ấu thơ.

         Hồi nhỏ sống ở Hà Nội ,cứ vào hè , tôi thích đi bắt ve ở Quốc Tử Giám hay Vườn hoa Canh nông.Thời đó làm gì có keo con voi,keo dính chuột như bây giờ , thế nên để bắt ve ,tôi thường dùng nhựa sung,nhựa mít hoặc sang hơn chế được keo làm bằng krếp cắt nhỏ ra từ đế dép ngâm xăng tan chảy ra .Công đoạn 2 là bôi nhựa hay keo vào đầu một cái gậy dài, tìm xem con ve đang bám ở đâu trên cây nhè nhẹ đưa đầu gậy đó vào cánh nó là bắt gọn thôi.Nhưng sẽ là một ngày thật vui nếu hôm nào may mắn tóm được một hai chú cà cộ,(cũng họ ve nhưng to gấp đôi, gấp ba ve ).Cà cộ được trẻ con ví như con chúa của lũ ve sầu.Tiếng cà cộ vang to, trầm bổng tuỳ lúc như một nhạc trưởng trong dàn giao hưởng bởi cả đàn ve ẩn tản mác trong lùm cây luôn luôn ngân theo nó.Nhớ về ve không chỉ là kỷ niệm những ngày đi bắt ve mà còn là những giờ cách trí, một bộ môn của khoa học thường thức, giúp tôi có những hiểu biết lý thú về loài côn trùng đáng yêu này.Tuy nhỏ bé hiền lành không làm hại bất kỳ sinh vật nào nhưng chúng luôn luôn bị con người tìm bắt ,giết hại để làm thuốc hay chế biến ra những món ăn chơi lạ miệng mỗi khi hè về.

Điểm  lại vài đặc điểm sinh học về con Ve :

       Khi kêu, ve tạo âm thanh bằng cách cọ xát hai cánh vào nhau, tạo âm thanh nhờ rung hai cái "loa" làm bằng màng mỏng, phát triển từ lồng ngực ra. Những vòng cơ sườn co giãn thật nhanh, làm rung màng mỏng, tạo sóng âm thanh. Bụng ve phồng lên giống như bộ khuếch đại khiến tiếng ve kêu rất to. Ve tạo nhịp lên xuống cho tiếng ve kêu nhờ lắc mình và bộ cánh mỏng khiến âm phát ra những cường độ, cao độ khác nhau.Nên nhớ chỉ ve đực  mới phát được âm thanh và ve đực kêu vang để mời gọi ve sầu cái đến kết bầu bạn và cùng nhau phối giống.

      Ve cũng có hai cái màng bên mình, không phát ra âm thanh chỉ dùng để nghe ngóng động tĩnh xung quanh .Khi ve đực kêu ,ve cái bị dụ dỗ như cô gái siêu lòng sau tiếng hát tỏ tình của chàng trai,nó tự bò leo tìm đến tận nơi trú mình của ve đực để kết bạn. 

        Sau khi giao phối, ve cái đào những rãnh nhỏ lên vỏ các cành cây và đẻ trứng vào đó. Ve cái có thể làm nhiều lần như vậy cho đến khi nó đẻ hết vài trăm trứng. Khi trứng nở, ấu trùng ve rơi xuống và đào sâu vào trong đất. Hầu hết các loài ve có vòng đời từ 2 đến 5 năm. Một số loài có vòng đời dài hơn nhiều, có thể từ 13 năm đến 17 năm. Những vòng đời dài như thế là một sự thích ứng để chống lại các loài ăn thịt ve như long bắp cầy và bọ ngựa ,không để các loài ăn thịt này thường xuyên xuất hiện đồng thời với ve.Phần lớn cuộc đời dài nhiều năm của ve là sống dạng ấu trùng ở dưới đất sâu khoảng từ 30 cm đến 2,5 m . Chúng hút nhựa rễ cây nhờ vòi và có những chân trước đào bới rất khỏe.

          Khi đến giai đoạn chuyển tiếp cuối cùng để kết thúc thời kỳ ấu trùng, những ấu trùng ve đào một đường hầm lên mặt đất và chui lên. Sau đó, chúng lột xác lần cuối trên một cái cây gần đó và trở thành ve trưởng thành. Xác ve vẫn còn nằm đó và gắn vào vỏ cây.

****  Các nhà sinh vật học xếp Ve vào họ Cicadidae , họ này có khoảng trên 30 ngàn loài. Ve thường màu nâu, thân dài 5-9cm, tuy nhiên cũng có các loài ve xanh lục thường sống tại những vùng cây xanh. miệng có vòi cứng đâm vào cây để hút nhựa cây làm thực phẩm. Ve có 4 cánh dài, mỏng và trong suốt có sọc hay nốt đen tùy loài.

              Ve được chia thành 2 chủng chính

_Ve trở lại theo chu kỳ  :

 sống dưới đất ở dạng nhộng, chỉ trồi lên sau 13 hay 17 năm. 

_Ve tái xuất hiện hàng năm :

 tuy ấu trùng cũng có thể chui dưới đất theo một chu kỳ từ 1 đến 9 năm, nhưng vẫn có những nhóm  xuất hiện hàng năm

•  Bộ phận phát âm của ve 

    Bộ phận phát âm của Ve đực gồm một đôi cấu trúc, gọi là ‘operculum’, nằm tại hai bên bụng, nơi đốt thứ nhất. Operculum chứa một màng mỏng màu trắng hay vàng nhạt và một ‘timbal’ hình bầu dục có nếp gấp như mặt trống. Các bắp thịt bụng của ve làm timbal rung động và phát ra tiếng Mỗi loài ve có thể phát ra những âm thanh khác nhau.

Ve có một cảm ứng khá nhạy.. khi ‘cảm thấy’ có người lại gần, chúng ngưng ‘hát’ nằm yên, và chỉ ‘hát’ lại khi biết.. người đã đi xa ?

Ve cái.. không tạo được âm thanh, nhưng cũng có hai cái màng hai bên mình.. chỉ để nghe ve đực hát và để bị.. dụ ! 

                                   Cơ cánh ve co giật nhanh tạo ra rung động âm thanh.

Chu kỳ 17 năm của ve diễn ra như sau:

  

• Từ 6 đến 8 tuần lễ sau khi ve cái đào ổ ở cành cây non, đẻ trứng và chết ; trứng nở ra nhộng, nhộng rơi xuống đất, tìm cách chúi đầu, vùi lần xuống đất khoảng 30cm, tạo thành một hốc trú ẩn và hút nhựa cây để sống trong suốt 17 năm ròng rã. Mỗi hốc rộng chừng 1 foot vuông, chứa từ 30 đến 50 con nhộng.
• Sau 17 năm , sâu con sẽ chui lên khỏi mặt đất khi nhiệt độ ở vào khoảng 18 độ C. Ngay lúc sáng sớm, sâu con dài chừng 2.5cm bò khỏi hốc và bám lên các vật thẳng đứng như cành, tường, bia đá..Điểm lý thú nhất là hàng tỷ con sâu cùng chui lên khỏi mặt đất một lúc; sau khi bám chắc vào vào mặt bằng, sâu con lột xác (chỉ trong một đêm, hay vài giờ); vỏ mở ra và ve màu trắng đục xuất hiện, chúng lớn rất nhanh, cánh xòe ra, thân chuyển sang màu nâu đậm và vỏ bọc thân cứng lại .  Ve chỉ mất một tuần để trưởng thành.
•    Ve đực sau đó bay bám vào một thân cây có nhiều ánh sáng mặt trời  . Tiếng ve có thể vang xa 500-700m. Tiếng ve là để ‘dụ’ ve cái : khi dụ được ve cái, chúng tự ngừng phát tiếng, bay quanh nhau để giao phối. 
• Sau khi truyền giống, ve đực chết, còn ve cái tìm chỗ làm ổ đẻ, và đẻ đến 600 trứng; đẻ xong ve cái cũng chết..Từ 6 đến 8 tuần sau đó thì chu kỳ 17 năm lại tái diễn. Đời sống trưởng thành của ve chỉ kéo dài từ 30-40 ngày.

 

                                                         Mating Magicicada

CÁC LOẠI VE THEO PHÂN VÙNG

1.Ve Âu-Mỹ :

  Đa số Ve tại Bắc Mỹ được xếp trong các loài ‘thường niên (annual) hay jarfly= dog-day cicada, tái xuất hiện hàng năm vào cuối tháng Bảy và trong tháng Tám..

  Tại Hoa Kỳ, Ve thuộc nhóm phụ Magicicada. Nhóm này có những loài mà thời kỳ ấu trùng kéo dài 13 hoặc 17 năm. Nhóm Ve 17 năm được đặt tên là Brood X . .. Ở khu vực dãy núi Appalachian, dân Mỹ gọi ve sầu là ruồi khô ( dry flies) vì xác ve sau khi lột còn nguyên hình và khô.

 Ve Á đông :

   Tại Trung Hoa và Việt Nam, các loài ve dùng làm thuốc, thuộc nhóm phụ  cryptotam-pana.Ve Việt Nam : 

1.  Cryptotympana japonica, phân bố tại vùng đồi núi. 

• Kích thước lớn, cỡ 3cm, mắt kép rất to. 
• Râu đầu ngắn, mọc gần mắt; 
• ngực phát triển gồ cao Bụng có 5 đốt; 
• cánh màng màu đen. Khi ve đậu, cánh úp thành hình mái nhà

2. Huechys sanguinea = Ve sầu bụng đỏ .Phân bố tại miền Bắc.

• Dài cỡ 15-25cm;
•  Đầu và ngực màu đen, môi đỏ; đầu to có mắt kép lớn;
•  Mặt lưng của ngực rộng màu đen; ngực giữa phát triển và hơi gồ cao, màu đen hai bên có hai khối chấm màu son đỏ.
•  Mặt bụng màu đỏ máu. 

 

Ve Việt Nam  Cryptotympana japonica

• Ve Tàu : Cryptotympana atrata (hay pustulata). còn gọi là ve đen.

           Trung Hoa có loài ve Oncotympana maculicollis, là ký chủ của loài nấm rất hiếm. Cordyceps sobolifera  (một loài nấm trong nhóm “Đông trùng Hạ thảo”)

Cryptotympana pustulata

• Ve Nhật : Nhật có khoảng 30 loài riêng, gọi chung là ‘semi’ , thường gặp nhất là Tanna japonensis (còn gọi là higurashi =ve tịch-dương , với đặc điểm là ve chỉ hát lúc sáng sớm và khi chiều xuống; tiếng ve khá lạ nên người Nhật còn gọi là ve kanakana. Mùa ve gây ồn nhất lại là mùa Thu. Nhiều người Nhật xem tiếng ve mang âm điệu buồn như than thở.. “Higurashi no Naku Koroni”.Ve này phân bố tại Hokkaido, xuống đến gần Taiwan.
• Trong vùng Tokyo có Ve xanh Niinii-zemi (Platypleura kaempferi) ; Abura-zemi (Graptopsaltria), tiếng kêu giống tiếng dầu chiên=abura; Higurashi-zemi (Tanna)..

Dân Tokyo phân loại ve theo tiếng kêu.Đa số các loài ve Nhật có chu kỳ tái xuất hiện từ 2-3 năm.

Tanna japonensis 

 

                           Ve Úc

Ve Úc green grocer 

       (Cyclochila australasiae

Tại Âu châu :

• Vùng Nam nước Pháp có khoảng 15 loài ; các loài Lyristes plebejus  và Cicada orni rất thường gặp trong vùng Provence.

La cigale plébéienne

(Cicada orni)

   Ve,với người Âu-Mỹ, là một côn trùng không hữu ích cho mùa màng; nhưng với  Dược Học Phương Đông lại là một phương thuốc quý  và với dân nhậu thì là món ăn vừa ngon vừa bổ! 

Ve : vị thuốc Phương Đông

·     1.    Thuốc Bắc

   Dược học cổ truyền Trung Hoa (Traditional Chinese Medicine = TCM) dùng xác ve sầu (periostracum cicadae) làm thuốc. Vị thuốc được gọi là Thiền thoái (Thiền tuế); Chan-tui. Nhật dược (Kampo) gọi là Sentai và Hàn dược là  Sônsê.  (Chan = Thiền, con Ve ; tui = thoái hay tuế, cái vỏ bọc)

   Xác ve thường được thu nhặt vào mùa Hè, sang đến đầu thu, nhặt trên thân cây hay trên mặt đất vào sáng sớm. Dược liệu tốt là những xác nguyên vẹn, mềm và thật nhẹ; khi dùng rửa sơ qua, phơi khô sau khi bỏ đầu, cánh và chân. 

   Vị thuốc ‘thiền thoái’ được xem là có vị mặn-ngọt; tính hàn nhẽ, tác động vào các Kinh-mạch thuộc Phế và Can; có các tác dụng  “trấn kinh’ tán phong, giải nhiệt”.

Theo TCM xác ve có các tác dụng :

• Tán Phong và Thanh Nhiệt : dùng trị các chứng liên hệ đến “Phong-Nhiệt” ngoại nhập, nhất là khi “Mất tiếng, cổ họng sưng đỏ và đau”.
• Trị ngứa : Dùng trong giai đoạn đầu trị ‘ban-sởi’, giúp sởi ‘mau bị đẩy ra ngoài’, thường được dùng chung với bột sắn dây (Cát căn) và Ngưu bàng tử..
• Làm ‘sáng’ mắt : giúp mắt thấy rõ, trị các chứng ‘Nhiệt’ gây mờ mắt, làm mắt đỏ, sưng và đau nhức; thường dùng chung với bạc hà, cúc hoa và tang diệp (lá dâu)
• Làm ngưng các cơn ‘co giật’ và trừ ‘Phong’ : trị trẻ em nóng sốt, gây kinh phong co giật; ngủ mơ, sợ hãi..

    Xác Ve gồm khoảng 50% là chitin và 50% là protein, thêm một lượng nhỏ khoáng chất, amino-acids, chất béo và sáp (như sáp ong). chitin trích từ vỏ cua và sò ốc lại không được tinh khiết..)

   Kỹ thuật tân tiến ly trích chitin từ vỏ cua, tôm phế thải, sử dụng các acid mạnh và chất kiềm mạnh để loại Ca và protein. Chitin thu được, sau đó được ‘khử acetyl’ để lấy thành phẩm chitosan.Chitosan hiện được dùng trong các ’thực phẩm hỗ trợ sức khỏe (nhất là tại Nhật, Hàn dùng trị các bệnh suy thận)

·       2.  Thuốc Nam

Dược học cổ truyền Việt Nam dùng vị thuốc ‘xác ve’ theo “Đông Y” (phương Bắc).Thiền thoái cũng được xem là có vị mặn-ngọt, tính hàn; có các tác dụng trần kinh,tán phong , giải nhiệt, giúp đậu sởi dễ mọc..

• Hải thượng Lãn ông chép trong “Lĩnh nam Bản thảo”

“Thiền thoái gọi là cái xác ve

Ngọt, mặn, hơi lạnh; chẳng độc chi

Mụn độc, phong, đầu chóng, màng mắt

Ngứa ghẻ, sởi – đậu hãm, hay ghê..

• Tuệ Tĩnh ghi trong “Nam dược Thần hiệu” ;

“Thiền thoái, thiền thoát = Xác ve. Khi dùng lấy nước nóng rửa sạch; bỏ vòi, cánh và chân. Vị ngọt, tính hơi hàn, không độc; trị ác sang, mắt mờ, đau đầu, chóng mặt, sởi đậu bị hãm, nốt sởi lở ngứa. Dùng dưới dạng thuốc sắc và thuốc bột..”

·        3. Nấm ve :

   Nấm ve Cordyceps sobolifera hay Cicada fungus (tên Trung Hoa Thiền hoa, Thiền dũng thảo =  cây mọc từ nhộng ve) mọc ký sinh trong thân của nhộng Ve loài Oncotympana maculicollis , chỉ gặp tại Phúc Kiến và Tứ Xuyên. Một loài Cordyceps sobolifera khác , hiếm hơn, sống ký sinh nơi nhộng Ve núi Cicada flamata..

    Thiền hoa , dài khoảng 7-26mm, mọc trên thân nhộng lớn cỡ 2.5-6cm; được phơi khô, có vị hơi đắng như cam thảo. Dùng trị nóng sốt, chống co giật và kinh phong; trị mắt kéo màng (cataract), gây sưng đau..

   Thiền hoa ‘thượng đẳng’ là Cordyceps sobolifera ký sinh trên thân nhộng ve sống nơi rừng tre Phyllostachys quilioi (tre Nhật)

Cordyceps sobolifera hay Cicada fungus  ( Thiền hoa)

Ve : món nhậu

   Ve sầu và Cào cào là những món ăn khá kỳ lạ và đặc biệt tại một số nơi trên thế giới như Trung Hoa, Việt Nam, Nhật (Cào cào có phần phổ biến hơn). Ngay từ thời Cổ Hy lạp, Homer đã làm thơ khen ve ‘hát’ và khen.. thịt ve ngon. Aristotle ghi lại người Hy lạp ăn nhộng và thịt ve cái chứa trong bụng đầy trứng..

Thổ dân Hoa Kỳ dùng Ve làm thực phẩm từ lâu : Người Cherokee tại North Carolina ăn nhọng Ve chiên mỡ heo từ đấu thế kỷ 20, và còn ngâm muối để dành ăn dần..Thổ dân Onondaga tại Syracuse có truyền thống nhặt Ve theo các chu kỳ 13 hay 17 năm..

   Theo bà Jadin, Ve ngon nhất là khi mới nở (có tên riêng là tenerals), vì lúc đó vỏ chưa kịp cứng; nên thu nhặt ve lúc sáng thật sớm, ngay khi chúng vừa trồi lên, trước khi kịp bò lên cây.. Có thể nấu nướng liền hay bỏ vào túi giấy rồi để vào tủ lạnh, tủ đông..Nếu không kịp nhặt tenerals thì nên nhặt Ve cái trưởng thành (ve đực.. bụng rỗng!), cần bỏ các phần cứng như cánh, chân..

Các món Ve được Food and Wine quảng cáo dễ nhất là chiên giòn chấm sốt mù tạt hay sốt cocktail.. trộn salad; làm “Terriyaki cicadas” hoặc làm bánh, lăn trong chocolat..

  Tại Nhật : ve là món ghi trên thực đơn trong những tháng Hè nóng nực (tháng Ba-Tư).  Tại các vùng nông thôn Nhật, sau cơn mưa buổi trưa, khi mặt trời lặn, chỉ cần thắp vài ngọn đèn là đủ dụ được hàng ngàn con. Thường bỏ ve đực vì hơi nặng mùi ; ve cái có thể ăn sống, chiên, nướng sỏ qua thanh tre hay nướng vỉ; nhưng thường là hấp sau khi lột bỏ vỏ ngoài. Thịt ve có thể bầm nát, xay nhuyễn, trộn ớt, hành, tỏi .. thêm gia vị rồi quét trên bánh mì hay crackers..

   Trung Hoa có các món Ve như : Ve”Thượng Hải” ( nhặt Ve mới trồi , trần qua rượu có hồi, rồi chiên giòn với tỏi ăn với củ cải, cần tàu..). “Xíu mại Ve=Cicada Dumplings” (Ve bỏ cánh, chân., băm vụn trộn nấm, thịt xá xíu và trứng, trộn .thành nhân nhồi trong bánh .. các loại như há cảo, bánh bao..)

 

       “Xíu mại Ve=Cicada Dumplings”

  Việt Nam : tuy món Ve không mấy thịnh hành nhưng dân nhậu cũng chế biến nhiều món lạ từ Ve (ve thu nhặt tại vùng núi được xem là ‘bổ’ hơn; giá đắt hơn !)

• Nhộng Ve rang muối (tương tự món nhộng dâu tằm), Ve rang lá chanh..
• Ve chiên giòn , có nơi nhét thêm một hạt đậu phọng vào bụng ve, rồi chiên (tương tự món Đuông chiên.. bơ)
• Cháo ‘nhộng ve”

                                      Các món Ăn về nhộng ve sầu

Ứng dụng của Cánh Ve  :

  – Các nhà nghiên cứu tại US Navy Undersea Warfare Center chú ý đến phương cách Ve đực ca hát ồn ào mà.. không mất năng lượng ? Họ tìm một ‘hệ thống’ có thể bắt chước cách Ve tạo tiếng động để dùng liên lạc tầm xa (do độ rung) giữa hai chiến hạm, kể cả tàu ngầm !

  – Một nghiên cứu khác tìm thấy “Cánh của một số loài Ve có hoạt tính kháng sinh.. tự nhiên” : diệt được vi khuẩn do tiếp xúc nhờ cánh Ve có một lớp gai cực nhỏ bao bọc bởi các hóa chất đặc biệt.Lớp bọc trên các gai cực nhỏ (nano-scale) không chỉ bảo vệ cánh Ve chống vi trùng mà còn giúp giữ cánh khô do không thấm nước..

_Các nghiên cứu đang tìm cách ‘chế tạo ‘lớp bề mặt phức tạp của cánh Ve, dùng sơn bóng móng tay và kỹ thuật in litho loại nano.. ứng dụng để chế tạo áo mưa ngăn thấm nước                                  

          Ve trong Binh pháp và giới Khoa học huyền bí

1. Một trong 36 kế (Tam thập lục kế – Tôn Vũ) . Kế thứ 21 là Kim thiền thoát xác” :  ve sầu lột xác.. tẩu thoát !
2. Theo các Thầy Phong thủy, Bói toán : Ve trong đời sống phải lột xác.. biểu trưng cho sự thay đổi.

• Mơ thấy ve bay trước mắt :điềm báo.. sắp gặp lại cố nhân ?
• Mơ thấy ve thoát xác : Coi chừng bị lừa.
• Mơ thấy Ve kêu :Điềm vui.. sắp tìm được.. tình yêu đang mong ước .
• Mơ thấy .. ăn Ve : Sắp có sự thay đổi của bản thân..

Các thầy pháp Tàu thường đặt vào miệng người quá cố một con ve bằng ngọc xanh, để tiễn người này sang nơi Vĩnh hằng và Tái sinh..

Tai hoạ đến từ ve : Năm nay Ve xâm lăng nước Mỹ chăng ?

     ABC News ngày 10 tháng Tư, 2021 loan tin : “ Ve xâm lăng : Sau 17 năm chui sống dưới mặt đất, cả tỷ con sẽ chui lên vào mùa Xuân năm nay..”Nguyên là cách đây 17 năm, vào tháng Năm 2004, Bộ Canh nông Hoa Kỳ thông báo “ Đến tháng năm 2004, hàng tỷ con ve sẽ tái xuất hiện trong vùng Đông-Nam Hoa Kỳ, từ Indiana đến Tennessee, sẽ ca hát ồn ào cho đến hết tháng Sáu và rồi biến mất.. để chỉ sẽ trở lại sau 17 năm tới” và hôm nay thời hạn đó đã đến .

 Cũng như ABC News,Hãng thông tấn AFP đưa tin với số lượng lên đến hàng tỷ con, những con ve sầu sẽ tràn ngập khắp nơi cùng tiếng kêu đinh tai nhức óc, phủ kín các bức tường và sàn nhà từ bờ Đông đến miền Trung Tây của nước Mỹ. 

Năm nay, ve sầu sẽ xuất hiện vào tháng 5 hoặc có thể sớm hơn vài tuần ở một số vùng tại Mỹ. Chúng bao phủ một khu vực rộng lớn, từ thủ đô Washington ở phía Đông đến bang Illinois ở miền Trung Tây và bang Georgia ở phía Nam.  

      Theo Phó Giáo sư Cooley, một sự kiện lớn dự kiến sẽ diễn ra ở Maryland trong năm nay là sự xuất hiện của Brood X, con ve sầu định kỳ 17 năm. Người ta ước tính sẽ có “hàng tỷ và thậm chí hàng nghìn tỷ” con ve sầu xuất hiện trong mùa xuân này. Bằng cách xuất hiện với số lượng khổng lồ và cách biệt nhiều năm, bầy ve sầu có thể áp đảo những kẻ săn mồi. Đây là một chiến lược sinh tồn hiệu quả vì nếu bị sóc, chim chóc và gấu túi tấn công suốt nhiều ngày thì vẫn còn vô số ve sầu sống sót.

          Vấn đề đặt ra với chúng ta là gì ? Có điều “Cái gì đến nó sẽ đến” không sao tránh được như đại dich Covid-19 vậy ,nó có báo trước đâu và ai biết lúc nào nó sẽ đi.Còn bây giờ thì :

                                  “ They’re coming !  Are you ready ?!”

 ***

Mời click nghe ve kêu cho cuộc đời vui một chút :