TRẦU CAU ,BAO ĐIỀU ĐỂ NHỚ...

             Trong các loại thảo mộc, không có cây nào để lại cho dân tộc ta cả một kho tàng văn hóa khổng lồ trong tập tục, văn chương, triết lý như trầu cau.Hơn thế nữa ,trong giao tế hàng ngày, miếng trầu luôn luôn là đầu câu chuyện, miếng trầu thường đi đôi với lời chào khi đón khách nên người xưa đi đâu cũng có túi trầu, gặp nhau là mời trầu là cách giao tiếp đặc thù của người Việt :

Gặp nhau ăn một miếng trầu,
Gọi là chút nghĩa vế sau mà chào.

Xưa kia có biết ai đâu,
Chỉ vì điếu thuốc, miếng trầu nên quen.

          Nhưng sâu sắc hơn cả là trong đời sống tinh thần của người Việt, ăn trầu không đơn thuần là một thói quen, tập tục, mà còn là yếu tố cấu thành những giá trị văn hóa truyền thống. Trầu cau như đồ sính lễ nhất thiết không thể thiếu trong cưới hỏi, lấy vợ lấy chồng, giao tiếp, ứng xử :

Ba đồng một mớ trầu cay

Sao anh không hỏi những ngày còn thơ

         Trầu cau không chỉ đóng vai trò lễ vật trong các nghi lễ truyền thống mà còn trở thành hình ảnh đặc trưng cho văn hóa Việt, xuất hiện thường xuyên trong văn học dân gian, ca dao, dân ca, lễ hội...Nhưng theo thời gian , “Trầu cau như một món ăn đã lụi tàn” với bao điều để nhớ.Đây cũng là tựa đề một bài viết được Mru trích đăng trong phần dưới lấy từ nội dung “Du Khảo Đông Nam Á” đăng trongTập San Việt Học của Gs Lạp Chúc Nguyễn Huy.

*****
        Tục ăn trầu khi cưới hỏi, tiếp đãi khách được ghi trong Nam châu bát quận chỉ và Nam phương thảo mộc trạng (thế kỷ III) và được giải thích trong một truyện cổ tích thời Hùng Vương thứ Tư .Truyện tích của Trần Thế Pháp trong Lĩnh Nam Chích Quái được biên soạn khoảng năm 1370 có ghi:

      ” Hùng Vương thứ tư có hai anh em rất thương yêu nhau. Người anh là Tân lấy vợ rồi thì ít thương người em nên Lang bỏ nhà ra đi đến bên bờ suối thì chết vì mệt rồi hóa thành tảng đá vôi. Người anh đi tìm em rồi cũng đến bờ suối và chết vì mệt rồi hóa ra cây cau bên tảng đá vôi. Vợ Tân cũng bỏ đi tìm chồng, đến bên bờ suối tựa vào cây cau mà chết hóa thành cây trầu leo lên cây cau. Đi tuần qua đó nghe câu chuyện này, vua Hùng dạy cho dân Việt hãy dùng ba thứ vôi, cau và trầu làm biểu tượng tình nghĩa thắm thiết anh em, vợ chồng»

            Từ đó, mâm trầu cau mang tính ước lệ, biểu trưng cho một nét phong tục tập quán đẹp từ thời tiền sử. Trong đời sống văn hóa của người Việt, trầu cau ẩn tàng một triết lý tình nghĩa vợ chồng, cưới hỏi, tế lễ, lễ mừng thọ …..

       Trong lễ cầu hôn, chạm ngõ, cưới hỏi, nghi thức bắt buộc của người xưa cũng như nay là mang trầu cau đến nhà gái, và nhận trầu cau là siêu ngôn ngữ của sự nhận lời.

        Theo nhà nghiên cứu văn hóa Trương Ngọc Tường, tỉnh Tiền Giang, khay lễ trầu cau dùng trong đám hỏi, đám cưới làm sính lễ là cái khay vuông gọi khay trầu rượu, trong đó có 2 cái hộp, cái lớn tượng trưng cho chồng, cái bé cho vợ, trong khay có hai cái chung (chén). Trong lễ chạm ngõ ngoài Bắc, lễ vật là vài gói trà, vài chai rượu, một nhánh cau, xấp lá trầu (tất cả phải là số chẵn). Trong Nam thì trà rượu, bánh mứt, một khay lễ trên bầy hai chung rượu, 1 nậm rượu, 1 cơi trầu têm sẵn 4 miếng để mời anh chi sui.

Lễ vật của lễ ăn hỏi là trầu cau, rượu trà, cặp đèn cày làm lễ gia tiên. Nhà gái chia phần trầu cau, bánh kẹo với họ hàng.

Mâm trầu cau gồm một buồng cau nõn 105 trái tượng trưng cho 100 năm hạnh phúc theo câu chúc «Bách niên giai lão» (100 năm cùng già) hay 60 quả theo ví von 60 năm tức một thế kỷ hạnh phúc; mỗi quả cau đi kèm hai lá trầu xanh nguyên cuống vẹn đuôi cho có đôi.

         Trong giao tế hàng ngày, « Miếng trầu là đầu câu chuyện » đi đôi với lời chào, đón khách nên người xưa đi đâu cũng có túi trầu, gặp nhau là mời trầu là cách giao tiếp đặc thù của người Việt từ thời Hùng Vương.
Gặp đây ăn một miếng trầu,
Chẳng ăn cầm lấy cho anh bằng lòng.

Xưa kia có biết ai đâu,
Chỉ vì điếu thuốc, miếng trầu nên quen.

Gặp nhau ăn một miếng trầu,
Gọi là chút nghĩa vế sau mà chào.

Từ ngày ăn miếng trầu anh,
Cho nên má đỏ, tóc xanh đến giờ.

Miếng trầu ăn nặng bằng chì,
Ăn rồi em biết lấy gì đền anh.

Ngôn ngữ của têm trầu

           Ngày xưa đi xem mặt nàng dâu, nhà trai đòi cô gái ra têm trầu để phán đoán phong cách tính nết, nền nếp giáo dục gia đình. Nhìn miếng trầu biết được tính nết người têm, giản dị hay cầu kỳ, đậm đà hay nhạt nhẽo do lượng vôi bôi trên lá (quệt nhiều vôi là tính hoang phí), đậm quế thơm cay, trầu nhỏ cau to (không biết tính toán).

Trầu cau còn là ngôn ngữ tỏ tình.

       Miếng trầu tỏ tình bắt đầu bằng:

Vào vườn hái quả cau tươi,
Bổ ra làm sáu mời anh xơi trầu.

Rồi cô gái mời chàng ăn trầu với ý nghĩ thầm kín là:
Trầu này trầu tính, trầu tình,
Ăn vào cho đỏ môi mình, môi ta.

Trầu này trầu tính trầu tình,
Trầu loan, trầu phượng, trầu mình lấy ta.

Trầu cau còn là ngôn ngữ giao duyên:

       

   Miếng trầu giao duyên thì phải có lá trầu quệt vôi, miếng cau mới hòa quyện làm nên cái mùi vị thơm cay, cái hơi men nóng bừng, cái sắc đỏ đẹp tươi biểu trưng cho tình nghĩa vợ chồng :
Trầu này thực của em têm,
Trầu phú, trầu quí, trầu nên vợ chồng.

Trầu này bọc khăn tơ hồng,
Trầu này kết nghĩa loan phòng từ đây.

Miếng trầu ăn kết làm đôi,
Lá trầu là vợ, cau tươi là chồng.

«Khẩu trầu dải yếm» là miếng trầu được «ém» trong dải yếm đem ra mời người tình. Khi chàng trai hợp nhãn đến chơi thì cô gái mời trầu để mở đầu câu chuyện :
Trầu em têm tối hôm qua,
Cất trong dải yếm mở ra mời chàng.

       Nàng có 3 loại trầu: trầu túi (trầu đựng trong túi), trầu khăn (trầu gói trong khăn), trầu dải yếm (trầu ém trong dải yếm) và hỏi chàng rằng:
Trầu này trầu túi, trầu khăn,
Cùng trầu dải yếm anh ăn trầu nào ?

         Nếu chàng trai chọn trầu trong túi trong khăn tức ẩn ý chỉ là bạn hữu. Nếu chàng trai chọn trầu dải yếm tức khẩu trầu dải yếm có nghĩa đã thuận tình nhau mong cùng nàng kết nhân duyên thì cô gái mở gói trầu buộc ở dải yếm đem ra mời chàng. Ăn xong miếng trầu thì nàng mới hỏi:
Trầu em buộc dải yếm đào,
Hỏi người tri kỷ ăn vào có say?

Từ ngày ăn phải miếng trầu,
Miệng ăn môi đỏ, dạ sầu đăm chiêu.

Một thương, hai nhớ, ba sầu,
Cơm ăn chẳng được ăn trầu cầm hơi.

      Miếng trầu là ngôn ngữ tình cảm của yêu, ghét. 

Khi cậu trai mời trầu mà cô gái không nhận thì trách móc:
Đi đâu cho đổ mồ hôi,
Chiếu trải không ngồi, trầu để không ăn.

Đó là vì nhận trầu của cậu trai là tỏ ý ưng thuận :

Thưa rằng bác mẹ tôi răn,
Làm thân con gái chớ ăn trầu người.
Miếng trầu ăn nặng bằng chì,
Ăn rồi em biết lấy gì đền ơn.

Tình cảm yêu hay ghét được bày tỏ bằng cách bổ cau.
Yêu nhau cau sáu bổ ba,
Ghét nhau cau sáu bổ ra làm mười,

Thi nhân cũng lấy trầu cau để bày tỏ tương tư:
Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông,
Cau thôn Đoài nhớ trầu không thôn nào?

Thơ Nguyễn Bính

Yêu nhau mà không lấy được nhau thì chẳng khác gì;
Có trầu, có vỏ, không vôi,
Có chăn, có chiếu, không người nằm chung.

Yêu nhau chẳng lấy được nhau,
Con lợn bỏ đói, buồng cau bỏ già.

Các dụng cụ của ăn trầu là dao bổ cau xẻ lá, khay trầu, bình vôi, cối giã trầu (cho người già), ống nhổ…

Các loại trầu :

         Các loại trầu thì có trầu quế, trầu hồi, trầu cay, trầu hôi; cau thì có cau tươi, non, già, khô . Mỗi khẩu trầu là một lá trầu xanh, quệt chút vôi, một miếng cau một lát vỏ mỏng của cây chay (shorea guiso). Khẩu trầu cho vị ngọt của cau, cay cay thơm thơm của lá trầu (tinh dầu trong lá trầu), chát chát của hạt và vỏ (tanin), vị nồng của vôi. Tất cả trộn lẫn với nhau cho cảm giác nong nóng, đầu hơi choáng váng, say say vì hạt cau có chất arecoline kích thích thần kinh. Nếu đệm thêm quế, thuốc lào (trầu thuốc) thì sẽ làm say say, bớt lạnh, hồng đôi má, thêm duyên, câu chuyện cởi mở, khí huyết lưu thông. Muốn có miếng trầu ngon thì phải biết kén chọn quả cau, lá trầu:
Mua cau chọn những buồng sai,
Mua trầu chọn những trăm hai lá vàng.

          Vì hễ buồng nào có quả cau ngon là cả buồng đều ngon. Cau ngon có dáng trái đào, vỏ xanh mã lụa, cùi mềm thịt trắng nõn và dầy, hạt thì phơn phớt màu tôm.
Trầu ngon là trầu vàng, trầu ngọt, trầu nguồn có lá màu xanh ,ngả vàng là trầu non mọc gần ngọn ăn sẽ thơm, cay dịu. Trầu cay thì lá xanh xì, lá già mọc gần gốc ăn sẽ cay.

       Ngoài ra, muốn chọn trầu cau ngon thì tìm nơi cung cấp thí dụ như các bà ở Huế thì:
Mua vôi chợ Quán chợ Cầu, 
Mua cau Nam Phổ mua trầu chợ Dinh .
Trầu chợ Dinh với cau Nam Phổ,
Non vôi cũng đỏ, thiếu vỏ cũng ngon.

Mùi vị của trầu

            Ăn trầu để thưởng thức vị cay, thơm của lá trầu , vị chát của vỏ chay , vị ngọt bùi của cau, vị nồng của vôi… hòa quyện với nhau cho ra mầu đỏ sẫm .Theo gs Thái Công Tụng ,ông giải thích như sau về màu đỏ của quít trầu : Lá trầu có chất sắt, khi quệt vôi (Ca(OH)2) vào thì trở nên kiềm làm pH cao hơn. Chất sắt của nước lá trầu trong môi trường kiềm nên đổi thành mầu đỏ. Nhìn miếng trầu têm, màu sắc xanh (vỏ cau, lá trầu), trắng (thịt cau, vôi), vàng tươi (hạt) tổng hợp 3 mầu khi nhai thì cho một nước đỏ tươi.

        Thế nên ,màu đỏ của quít trầu là biểu tượng sự quấn quít keo sơn trong tình nghĩa vợ chồng :
Tách riêng thì đắng thì cay,
Hòa chung thì ngọt, thì say lòng người.
Tách riêng xanh lá, bạc vôi.
Hòa chung đỏ thắm máu người lạ chưa.

Có phải duyên nhau thì thắm lại,
Đừng xanh như lá, bạc như vôi.

 (Hồ Xuân Hương)

Dấu ấn văn hoá trong cách têm trầu

            Têm trầu là cả một sự khéo léo rất mỹ thuật như trầu cánh kiến, cánh quế, mũi mác. Cách têm trầu mang dấu ấn văn hóa vùng, miền thí dụ cách têm trầu cánh phượng là nói đến miếng trầu vùng Kinh Bắc biểu trưng liền chị-người gái quê Kinh Bắc. Trầu têm cánh phượng têm bằng cau tiễn chũm lòng đào, chọn lá trầu quế vừa tầm để tỉa cánh phượng, chọn vỏ đỏ dày để trang trí phần đuôi (thêm miếng vỏ, cánh hoa hồng cho đẹp, tạo thành đuôi phượng). Trầu cánh phượng được bày trên đĩa có tình cách trang trí, hoặc đầu cau gắn vào một que tre dài 20cm cắm trong lọ hoặc ly thủy tinh (bên trong đựng gạo).

          Trầu têm cánh phượng (trầu cô Tấm) là hình ảnh đẹp gợi truyện cổ tích Tấm Cám về ông hoàng tử đi qua quán nước, bà lão mang trầu, nước dâng hoàng tử. Hoàng tử nhìn thấy trầu têm cánh phượng là sáng tạo của vợ hoàng tử ngày trước nên hoàng tử nhận ra được người têm trầu là Tấm, vợ ngày trước của hoàng tử :
Trầu têm cánh phượng xinh xinh,
Chở trao cho thắm môi mình, lòng say.

           Mâm trầu cau mang tính ước lệ, biểu trưng cho một nét phong tục tập quán đẹp từ thời tiền sử. Trong lễ cầu hôn, chạm ngõ, cưới hỏi, nghi thức bắt buộc của người xưa cũng như nay là mang trầu cau đến nhà gái, và nhận trầu cau là siêu ngôn ngữ của sự nhận lời. 

          Theo nhà nghiên cứu văn hóa Trương Ngọc Tường, tỉnh Tiền Giang, khay lễ trầu cau dùng trong đám hỏi, đám cưới làm sính lễ là cái khay vuông gọi khay trầu rượu, trong đó có 2 cái hộp, cái lớn tượng trưng cho chồng, cái bé cho vợ, trong khay có hai cái chung (chén). Trong lễ chạm ngõ ngoài Bắc, lễ vật là vài gói trà, vài chai rượu, một nhánh cau, xấp lá trầu (tất cả phải là số chẵn). Trong Nam thì trà rượu, bánh mứt, một khay lễ trên bầy hai chung rượu, 1 nậm rượu, 1 cơi trầu têm sẵn 4 miếng để mời anh chi sui.

Lễ vật của lễ ăn hỏi là trầu cau, rượu trà, cặp đèn cày làm lễ gia tiên. Nhà gái chia phần trầu cau, bánh kẹo với họ hàng.

Mâm trầu cau gồm một buồng cau nõn 105 trái tượng trưng cho 100 năm hạnh phúc theo câu chúc «Bách niên giai lão» (100 năm cùng già) hay 60 quả theo ví von 60 năm tức một thế kỷ hạnh phúc; mỗi quả cau đi kèm hai lá trầu xanh nguyên cuống vẹn đuôi cho có đôi.

Lạp Chúc Nguyễn Huy

 

"BẬT MÍ" NHỮNG KHÁM PHÁ MỚI VỀ BÀ CHÚA THƠ NÔM HỒ XUÂN HƯƠNG ( 胡 春 香; 1772–1822)

 

Chia sẻ from "Bà Hồ Xuân Hương Tân Biên Liệt truyện " của Phí Ngọc Hùng.

***

Hà Thành mới chớm xuân, giải hanh vàng trải ngập đường ngập ngõ, cụ Cử Nghi Tàm đang lúi húi với mấy giò lan đất xanh xao vàng kịt vì cái rét ngọt năm rồi. Cụ lẩn thẩn bước vào nhà, vừa đi vừa lẩm nhẩm cửa tiên công khi xây đắp đỉnh chung, mấy thu tròn tìm thú cỏ hoa, chăn thúy vũ những bèo trôi xốc nổi....Ngày trời tháng bụt của cụ là vậy, khi trưa phơi sách khi chiều tưới cây, vì cụ quy điền đóng cửa tạ khách đã lâu. Con ngõ làng Nghi Tàm nhà cụ xuân thu nhị kỳ mới có cổ kim hiền hữu năng tầm, chợt nhớ đến bài phú của ông đồ bát nháo nào đó một buổi chiều thanh thản, chợt nghĩ đến người bạn tri âm, lâu năm không gặp. Vừa lúc nghe tiếng lạch cạch ngòai cổng, nhìn ra thì đúng là người mình nghĩ đến.

Cụ rít một hơi thuốc lào và vẩn vơ tri giao quái ngã sầu đa mộng như thế đấy thì thóang có tiếng lạch cạch ngòai cổng thật. Hóa ra ông Tú bên Tây Hồ. Cụ bụng bảo dạ, ông Tú đây cũng đỏang, chùm chăn cả năm nằm co như con nghén, con tằm giờ mới chịu chui ra. Ông Tú Quảng Bá mặc áo the thâm như ông đồ rỗi việc nên làm như chẳng rỗi hơi đi nhanh làm gì, giầy Gia Định kẹp nách, chậm rãi bước một...

Dựng cái ô ở bu cửa, ông láo ngáo:

- Này bác hay tin chưa, họ vừa tìm ra tập Lưu hương ký trong tủ sách của cụ cử Nguyễn Văn Tú, người làng Hành Thiện, Nam Định năm 1963 đấy.

Như ông Tú vội năm vội tháng đâu có vội ngày, tiện tay cụ Cử lau bộ ấm trà gia bảo Thế Đức gan gà, ngước mắt nhìn lên, buông thõng một câu:

- Úi dào! Chuyện này tôi cũng nghe hơi nồi chõ rồi. Họ chỉ làm rối chuyện lên ấy thôi. Bác còn lạ gì nữa.

Nói rồi cụ vào nhà, mang ra tập cảo thơm đóng nẹp tre đã ố vàng. Đợi cụ Cử cơi bếp xong, ông Tú vừa gật gật đầu vừa đong đảy:

- Thêm chuyện nữa, thằng Phán nhà tôi nói ông Hoàng Xuân Hãn tìm được trong thư viện bên Pháp tờ Hồ Quỳnh gia phả dán ở gáy sách Quảng Yên địa dư chí. Theo đó Hồ Sĩ Anh đời Lê, có hai người con là Hồ Thế Viêm và Hồ Phi Cơ. Nguyễn Huệ là cháu bốn đời của Hồ Thế Viêm và Hồ Xuân Hương là cháu bốn đời của Hồ Phi Cơ. Như vậy cả hai là anh em họ, cùng ông tổ năm đời của Hồ Sĩ Anh, theo gia phả ông tổ họ Hồ di dân sang cổ Việt từ thời Ngũ Đại, người Triết Giang, lập cư ở Nghệ An.

Cụ Cử nhấc cái siêu nước đồng con cò để lên ông đầu rau, thủng thẳng hỏi:

- Bác biết cội nguồn thế tục, còn thổ ngơi bản quán của bà, bác tính sao đây.

Ông Tú mặt nhăn quéo như táo tàu khô, giọng chao chát:

- Chậc! Ai mà bì được với bác. Theo tôi có dây mơ rễ má đến làng của bác...

Bà là con gái của ông đồ Hồ Phi Diễn, làng Quỳnh Đôi, Nghệ An. Sau khi cha mất, bà và mẹ về ở thôn Tiên Thị, làng Nghi Tàm, huyện Thọ Xương.

Cụ Cử nheo mắt, cười:

- Hay chửa kìa, bác này rõ dở hơi. Thử hỏi tôi với bác gặp nhau ở tuổi già như cây hết nhựa, ngòai ba chuyện nhai văn nhá chữ dối già, nào còn gì để nói nữa.

Nói rồi, giơ sấp giấy hoa tiên lên, cụ phân bua:

- Chả dấu gì bác, tôi cũng có bản lai cảo Lưu Hương ký. Qua lời Tựa của Tốn Phong: Khi hỏi đến tên họ, Tốn Phong mới hay biết Hồ Xuân Hương là em gái ông họ Hồ, đậu Hoàng Giáp, người làng Hoàn Hậu, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An. Từ đó, các nhà nghiên cứu mới bạch hóa được tiểu sử và nhất là năm mất (xem tr 2) của bà Hồ Xuân Hương: Bà ở làng Hoàn Hậu nay là làng Quỳnh Đôi. Bà là con Hồ Sĩ Danh (1706-1783), chỉ đậu Hương cống (tức Cử nhân), không ra làm quan, chứ không phải con Hồ Phi Diễn, thưa bác.

Cụ châm trà từ chén tống qua chén quân rồi dẽ dàng:

- Bà dựng Cổ Nguyệt Đường bên Tây Hồ, "Cổ" và "Nguyệt" ghép thành chữ "Hồ", là nhà cô gái họ Hồ nơi "Ấm trà tiêu khát còn nghe giọng - Chén rượu mừng xuân dạ thấy say" với sĩ phu Bắc Hà đương thời để có những cuộc tình lớn, mối tình con. Bà tài hoa nên kết bạn với tao nhân mặc khách Thăng Long ngàn năm văn vật, mắc mớ gì gá nghĩa với ông Tổng Cóc. Lại nữa, nghĩa tử nghĩa tận, chả ai làm thơ khóc chồng lại diễu cợt như cóc, nhái, bén, chẫu chuộc.Bác thấy có lạ đời không cơ chứ?.

Nhưng "lạ đời" với ông Tú lại khác, ông đơm chuyện:

- Ong Tổng Cóc là chánh tổng của một tổng, cũng lớn lắm chứ lị.

Cụ Cử chậm rãi:

- Cớ sự này, tôi xin mạo muội thưa với bác như vầy...

Minh Mạng lập ra tổng khi ông "định lại bản đồ trong nước". Người cầm đầu một tổng được gọi là "cai tổng" chứ chả phải chánh tổng. Vì vậy gọi "ông tổng Cóc" vào thời bà Hồ Xuân Hương không danh chính ngôn thuận cho nhắm. Vì bà mất năm 1822, mãi đến Minh Mạng năm 1832 mới có chánh tổng.

Ông Tú thêm mắm thêm muối:

- Bác dậy sao tôi nghe vậy. Thêm sách Hồ Xuân Hương: bà chúa thơ Nôm của ông thi sĩ Xuân Diệu viết: Chiều 30 tết, Tổng Cóc đem biếu quà tết cụ Đồ Xứ Nghệ bị bà ra câu đối "Tối ba mươi khép cánh càn khôn kẻo nữa ma vương đưa quỷ tới ". Sáng hôm sau, Tổng Cóc lò mò đến xông nhà đối lại "Sáng mồng một mở then tạo hoá để cho thiếu nữ rước xuân vào", vì vậy bà mới lấy làm chồng.

Cụ Cử lắc đầu ngán ngẩm:

- Ông Xuân Diệu rõ rách chuyện, vì hai vế đối gối hạc với vế trên, vế dưới là của bà Hồ Xuân Hương qua nguyên bản: "Tối ba mươi, khép cánh càn khôn, ních chặt lại kẻo ma vương đem quỷ tới - Sáng mùng một, lỏng then tạo hóa, mở toang cửa cho thiếu nữ rước xuân vào". Ông Xuân Diệu khi không mỗi vế đối của bà, ông ta cắt béng đi bảy chữ! Rõ chán mớ đời. Ấy là chưa kể ông cai tổng chữ nghĩa đào đâu ra để làm câu đối, như ba chữ..."then tạo hoá", bác thử ngẫm mà xem.

Bác còn rối chuyện hơn ông Xuân Diệu nữa: Vừa rồi bác cho hay: sau khi cụ Đồ Xứ Nghệ mất, bà và mẹ rời Nghệ An về Thăng Long. Lúc này bác lại quàng quàng 30 tết, Tổng Cóc đem biếu quà tết cụ Đồ Xứ Nghệ là...khỉ gì. Dạ! thưa bác.

Cụ Cử đong đảy thêm...

Thêm chuyện bà làm lẽ ông Phủ Vĩnh Tường lại thậm ư vô lý hơn. Bởi Vĩnh Tường, thuộc Vĩnh Yên trước đó thời Gia Long được gọi là huyện Tam Đái. Dựa vào Đại Nam nhất thống chí quyển Sơn Tây chép: Năm 1822, Minh Mạng thấy chữ "đái" thô tục nên đổi là huyện Tam Đa. Năm 1832 Minh Mạng thứ 12 đổi thành...phủ Vĩnh Tường. Thời gian này bà Hồ Xuân Hương đã mất 10 năm trước rồi (1822). Vì vậy tôi đồ là có ông đồ bùn chữ như trấu trát nào đó sống vào thập niên 20 hay 30 làm bài thơ chết tiệt ấy chả mảy may hay thời bà chưa có cái tên..."phủ Vĩnh Tường".

Với tay cái điếu bát rồi để đó, cụ gục gặc:

- Xin thưa thêm với bác hai mối tình với ông Tổng Cóc và ông phủ Vĩnh Tường tuyệt chả có dấu vết trong tập Lưu Hương Ký của bà Hồ Xuân Hương.

Đang định nhấp tách trà, cụ bỏ xuống và dàng dênh...

Dựa vào tựa viết của các danh sĩ trong tập Lưu Hương ký, bà gặp cụ Nguyễn Du. Ông Hoàng Xuân Hãn cho rằng cuộc tình này xảy ra vào khoảng 1790-1793. Tiếp đến bà tất bật với Mai Sơn Phủ, Tốn Phong...Bà ngỡ an phận làm kế thiếp với Trần Phúc Hiển, chẳng bao lâu chồng chết, cuộc đời bà tang thương ngẫu lục thế đấy!.

Cụ Cử húng hắng ho khan rồi và thu vén thêm...

- Tôi xin thưa người sau dựng chuyện "Khóc ông phủ Vĩnh Tường" nhưng họ không đọc sử nhà Nguyễn như Đại Nam thực lục: Chồng bà là Nguyễn Phúc Hiển từng làm tri huyện Tam Đái năm 1813. Nguyễn Phúc Hiển bị tử hình năm 1818, bốn năm sau bà mất, từ đó trong văn học sử mới hay bà mất năm 1822.

Ông Tú được thể chan tương đổ mẻ:

- Lạ vấy, Trần Phúc Hiển là chồng bà Hồ Xuân Hương sao?

Cụ Cử nhíu mày nhòm ông Tú rồi hục hặc:

- Gớm, bác rõ bát nháo thật, chả là tôi dựa vào Quốc sử di biên thời Tự Đức, Thám hoa Phan Túc Trực, người Nghệ An ghi: "Năm 1816 nữ sĩ Hồ Xuân Hương là thiếp của quan Tham Hiệp Trấn Quảng Yên Trần Phúc Hiển. Bà Xuân Hương vốn giỏi văn chương nên người đương thời khen bà là nữ tài tử .

Ừ thì biết thưa thốt thế nào đây, ngoài ra bà hanh thông Hán, Nôm, người đời thuật lại bà là người thanh tao, mẫu mực, bà học rộng, văn chương tài trí hơn người. Bà không thể viết lối văn chương phàm phu tục tử như người sau đã thêu dệt cho bà.

Như có nhẽ gì hay hớm lắm, ông Tú len chân vào chuyện chẳng đâu vào đâu:

- Tôi nghe lóm bài Đi săn chẳng phải của bà mà của cụ Nguyễn Du. Dốt như me dốt như tôi cũng thấy họ vẽ chuyện như bác dậy thật.

Đến khi rày cụ mới nguôi ngoai đôi chút và gật đầu tắp lự:

- Bài thơ tôi thấy chữ nghĩa tân thời quá, chả phải ngôn từ mộc mạc dân gian của bà. Theo tôi chỉ là văn chương phú lục mới đây thôi. Bài Đi săn cứ như chuyện ông nghiện thuốc phiện của Nhất Linh (Bắn vịt trời) vác súng đi săn vịt giời, thưa bác.

Đang ngấu chuyện bỗng không cụ lụng bụng: Thì như anh Phán nhà bác vẫn đi săn vịt giời ấy mà. Rồi cụ ngậm tăm. Ông Tú ớ ra chả hiểu gì, bởi đang tấm tức nên lát nữa sẽ hỏi sau. Trong khi đó cụ tủm tỉm cười ruồi vì ấy cũng là chuyện sau này.

Ông Tú tấm tức mãi đến giờ mới nhúc nhắc:

- Nghe thủng chuyện tôi thấy bà chỉ làm thơ trên trời dưới đất thôi.

Cụ Cử nhíu mày:

- Úi dào, bác rõ hay chửa. Thế nào là... trên trời dưới đất.

Kéo cái điếu bát gần hơn nữa, cụ gọ gạy:

- Ấy đấy, những năm tháng ở nơi chốn dân giã, bà mang phong dao tục ngữ vào thơ với âm điệu bình dị và mộc mạc: Ch(a)̉ng hạn như bài Mời trầu có hai câu thành ngữ xanh như lá bạc như vôi được bà đưa vào câu thơ "Đừng xanh như lá, bạc như vôi". Hay bài Quan thị "Đố ai biết đó vông hay trốc, còn kẻ nào hay cuống với đầu" được bà ví von từ hai câu tục ngữ ngồi lá vông, chổng mông lá trốc và đầu trỏ xuống, cuống trỏ lên...Đến "Bảy nổi ba chìm với nước non" của bài Bánh trôi nước....

Cụ khủng khẳng quay lại chuyện cũ:

- Năm 1802, cụ Nguyễn Duđi sứ xin phong vương cho Nguyễn Ánh, trên đường về Huế, cụ ghé Thăng Long (1804) gặp bà. Và bà có bài "Bánh trôi nước" là thế.

Ông Tú dường như chỉ đợi dịp này từ lâu để vun chuyện:

- Chậc! Tôi cứ vụng tính vụng suy bà làm bài ấy để hòai Lê.

Cụ chậm rãi mồi lửa cái đóm nứa, và từ tốn:

- Tôi chả dám luận bàn bà hòai Lê này kia. Cũng thế, có cho ăn gan giời trứng trâu tôi cũng chả dám luận thơ bà trần tục như đĩ chơi giăng này nọ mà chỉ thấy thơ bà rất gần gũi với tình tự dân gian. Ngay cụ Nguyễn Du cũng vậy, khi viết chuyện trăng hoa trong Kiều, cụ chỉ lơ thơ tơ liễu buông mành với mưa Sở mây Tần, dập dìu lá gió cành chim. Vậy mà các cụ nhà nho ta xưa cổ lỗ còn cho là dâm thư nữa là...

Đợi đóm lửa vừa tắt, dập dập cái tàn lửa, cụ búi bấn:

Chả phải đợi đến sau này, cụ Nguyễn Công Trứ cho Truyện Kiều là đọan trường cho đáng kiếp tà dâm. Bác nhớ dùm Thăng Long dân cư thời ấy, chỉ có bốn chục nghìn người là hết đất, bà giao du một số đông sĩ phu Bắc Hà như Hùng Lĩnh Xuân Mai, Ngô Ban, Hoa Đường Ngọc Như, v...v...Nếu bà có những bài thơ nhiều dâm tính như vậy, sao sĩ phu Bắc Hà không đả động gì đến bà, thưa bác.

Khi không ông Tú ngẫn ngẫn:

- Vậy chứ còn chuyện cụ Nguyễn Du với bà chúa thơ Nôm thì sao?.

Cụ Cử tặc lưỡi một cái tách như thạch sùng kêu:

- Dào, bác cứ láo ngáo như rắn ráo ấy. Ừ thì theo ký truyện...

Tam nguyên Vị Xuyên Trần Bích San (1838-1877) viết Xuân Đường đàm thoại năm 1869 thời Tự Đức, là ký truyện về chuyện tình của hai danh sĩ qua cuộc đàm thoại giữa cụ Tiên Điền Nguyễn Du (1765-1820) và Tiến sĩ Phạm Quý Thích (1760-1825) sống ngược lại 49 năm sau

Chợt ông Tú giựt giọng:

- Úi dào! Cách đây cả mấy trăm năm các cụ ta xưa đã "sống ngược lại 49 năm sau" viết hư cấu về cụ Tiên Điền, ông nghè họ Phạm với bà họ Hồ. Thời nay, dám cụ Ngộ Không viết hư hư thực thực về bác, tôi với bà Chúa thơ Nôm lắm ạ.

Làm như lãng tai không nghe, cụ khẽ khàng...

Bà không biết Phạm Quý Thích có tình ý với mình. Bà tâm sự với Phạm Quý Thích vì là bạn thân của Nguyễn Du khi Phạm Quý Thích đi thăm bà ở Yên Tử. Bà thổ lộ cho biết đã kết bạn tình với Nguyễn Du năm 1813, năm Nguyễn Du được Gia Long bổ làm chánh sứ sang Tầu. Bà làm bài Hầu nghi Tiên Điền nhân trong tập Lưu hương Ký có câu "Chữ tình chốc đã ba năm vẹn - Giấc mộng rồi ra nửa khắc không" là vậy.

Đợi ông Tú thông tỏ xong, cụ trở lại với "Xuân Đường đàm thoại"...

Năm Kỷ tỵ, Tự Đức thứ 22, cuối đông đã lập xuân rồi, liễu sắp phơi xanh, đào toan trổ đỏ, ngổn ngang tâm sự. Bạn tao nhân cùng nhau họp mặt thì Ngô Ban nghiêng chén đứng uống và nói: "Người tài nữ tỉnh Nghệ An, hiệu Cổ Nguyệt đường, tự Xuân Hương chết rồi. Tôi và một vài người nhà đã chôn cất nàng. Chúng tôi mai táng nàng ở cạnh núi Nguyệt Hằng, phủ Từ Sơn, huyện Đức Giang (thuộc Bắc Ninh cũ)...".

Như có chuyện gì suy nghĩ lung lắm, ông Tú mặt mũi héo don:

- Có chuyện này tôi nghĩ không ra với chuyện dựa vào Tùng Thiện Vương theo Thiệu Trị ra Bắc: Mộ bà Hồ Xuân Hương ở Tây Hồ. Nay qua Xuân Đường đàm thoại: Mộ bà ở núi Nguyệt Hằng, Bắc Ninh nên tôi chịu chết chả hiểu gì sất.

Cụ Cử cơm niêu nước lọ:

- Nói cho ngay tôi nào hơn gì bác. Nhưng cứ theo cụ Ngộ Không trong văn khảo Nhà ta ở phường Hà Khẩu của cụ ta: Bà Hồ Xuân Hương mất và chôn cất ở chùa Giải Oan, Yên Tử. Ba năm sau được di hài về chùa Kim Liên, Nghi Tàm ở Tây Hồ.

Rít một hơi thuốc, cụ thở ra khói...theo khói bay đi:

Mà cụ Ngộ Không đây cũng nhiễu sự lắm, thời cụ ấy lại tin vào mấy nhà ngọai cảm vớ vẩn. Số là Mộ phần bà nằm trong khu nghĩa địa Đồng Táo trước chùa Kim Liên. Trong nghĩa địa này có miếu thờ bà Hồ Xuân Hương. Ngày nay toàn khu nghĩa địa đã chìm trong lòng nước Hồ Tây. Gần đây nhờ nhà ngoại cảm NTN vẽ chuyện: mộ bà nằm ở dưới đáy hồ. Từ miếu cũ xuôi về phía tây 1.480m.

Cụ Cử trở lại chuyện Nguyễn Du, Phạm Quý Thích làm bài phúng bà họ Hồ...

Trong buổi họp mặt vì xúc cảnh sinh tình, Nguyễn Du, Phạm Quý Thích mỗi người làm một bài phúng Hồ Xuân Hương và luận bàn về chữ tình, tài, mệnh, giai nhân. Cả hai đều là người tình của bà, cả hai đều coi bà là một kỹ nữ "Nam quốc Thúy Kiều ". Qua Xuân Đường đàm thoại, Trần Bích San tiết lộ: Xuân Hương là một nữ lưu phù hoa, vẻ mặt như hoa đào, nhan sắc như nước thu. Tôi lúc trẻ đã có giao du. Nào đàn, nào cờ, nào rượu, nào thơ, có thể viết nên thiên Phong tình tân lục....

Nghe "chín" rồi, ông Tú nhẩy bổ ngang xương vào chuyện...

Dào! Cứ như cụ Ngộ Không hư cấu ấy...Ấy là về nhan sắc của bà Chúa thơ Nôm, cụ Ngô Tất Tố hư cấu truyện dã sử Trong rừng Nho cho rằng nhan sắc của bà lúc ở Thăng Long đã làm cho nhiều Nho sinh phải mê mẩn:"...cái dáng dấp yểu điệu, cái dung nhan xinh đẹp của Xuân Hương lại làm cho lòng chàng nóng như lửa chất..."

Cụ lại làm như điếc đặc, cụ hấm húi chuyện phong tình cổ lục...

Thời buổi rày phong tình, đa tình không hẳn là dâm dật, nhưng nằm trong cái túi càn khôn của các cụ ta xưa thì tham thì thâm, đa dâm cũng chết. Ngay cả có người chê trách Đọan trường tân thanh, nhưng vẫn bênh vực nàng Kiều qua câu rày thì đù mẹ cái hồng nhan (Nguyễn Công Trứ)chẳng hạn. Thảng như bài Đánh cờ mà người ta quàng vào cổ bà với những câu thơ dung tục.

Bài "Đánh cờ" chả phải của bà, đúng ra gốc tích từ tích trai gái chơi cờ tướng ở bên Tàu: Phùng Mộng Long đời Minh ghi lại bài dân ca Tô Châu như sau: "Thu liễu vi kỳ trước tượng kỳ - Thạch pháo đương đầu tu phòng lưỡng hiệp xa - Ngã chỉ đạo nhĩ song mã ẩm tuyển xoa khởi liễu cá dương giác sĩ - Dạng đạo nhĩ nhất tốt chiếm tâm giáo ngã nan động di". Nôm là Xếp bàn cờ vây bày bàn cờ tướng, Thấy pháo đầu phải đề phòng xe thọc hai bên, Em chỉ nghĩ anh cho hai ngựa uống nước nên cho sĩ vểnh sừng dê, Ngờ đâu một con tốt của anh vào cung khiến em không động đậy gì được. Từ tích này, bà mang cái vạ chữ nghĩa "trước tác" những câu: "Thoạt mới vào chàng liền nhẩy ngựa" (...), "Đem tốt đầu dú dí vô cung", này kia, kia nọ.

Cụ không khảy thêm...Thêm chuyện vì nhân gian hay sùng phụng dâm từ nên Minh Mạng sai quan bộ Lễ Hòang Công Lý răn đe: cung nhân luân, chính tâm thuật, giới dâm tắc, thận pháp thù. Vậy cớ sự gì ngự sử văn đàn nào đó thời ấy bỏ qua những bài Ông Cử Võ, hay Vịnh nữ vô âm. Vì Ông Cử Võ chỉ là sự mô tả quá quắt: cái đó của người nam. Vịnh nữ vô âm nhếch nhác gợi dục cái đó của người nữ.

Đến đây, vẫn cái tật đánh chết cũng không chừa của ông Tú là khoe chữ:

- Ấy là cũng có ngự sử văn đàn nào đấy nát bàn vì bà là người xứ đàng trong với sơn bất cao, thuỷ bât thâm, nam đa trá, nữ đa dâm nên mới thành chuyện.

Cụ Cử lắc đầu và khẽ khọt:

- Chuyện đó ở bên...Tàu gốc gác điển hay tích lạ từ Tào Tháo đời Tam Quốc trong Đoản ca hành có câu: sơn bất yếm cao, thủy bất yếm thâm. Bởi bác rối chuyện nên tôi cũng rỗi hơi với bác: Bà là người xứ Nghệ thì thiếu gì...núi cao, sông sâu. Nên Tam nguyên Trần Bích San cho rằng văn phi sơn thuỷ vô kỳ khí, nhân bất phong sương vị lão tài,Nôm là không có "núi" và "nước," văn không có khí lạ, không trải qua sương gió, người chưa có khả năng già dặn. Ấy là bà họ Hồ, thưa bác.

Trong khi ông Tú mặt nghệt ra vì nho chùm, nho táo, cụ Cử vẫn không tha:

- Như bài Thiếu nữ ngủ ngày của bà có câu "Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt – Đi thì cũng dở, ở không xong". Ai đấy lộn tùng phèo với bài Ngủ quên với sáng trăng em tưởng tối trời, em ngồi em để cái sự đời em ra vay mượn trong Vân đài loại ngữ của cụ Lê Quý Đôn, bài Diệp đa: minh nguyệt muội tưởng hắc dạ, muội tọa muội khỏa thế sự xuất, thế sự như diệp đa, hắc tựa khẩu khuyển trảm phụ thế sự.

Thế là thân già vác dùi nặng, tôi lại mò mẫm với cổ thư để tìm kiếm chỉ bắt gặp bài Đánh đu của bà mà người ta cho là bà phỏng theo bài cây đu trong Hồng Đức quốc âm thi tập với câu kết chơi xuân hết tấc xuân dường ấy, nhổ cột đem về để lỗ không.Vì vậy tôi đào sâu chôn chặt chuyện mới tám, chín tuổi, bà ngã lăn đùng để có khẩu khí rất nam tử "Đo xem đất vắn dài". Hoặc bỡn cợt với Chiêu Hổ "Mặc áo giáp dải cài chữ đinh". Vì vậy câu phàm tục đối đáp rày thì đù mẹ cái hông nhan là thêu dệt bởi câu ấy chả phải của Phạm Đình Hổ mà là của...cụ Nguyễn Công Trứ.

Vẫn chưa xong: Bài Chùa Quán Sứ, câu "Hỏi thăm sư cụ đáo nơi neo" bị đổi là thương ôi sư cụ hóa ra mèo. Năm 1936, ông Nguyễn Văn Hanh viết trong cuốn Hồ Xuân Hương: Tác phẩm, thân thế và văn tài thì bài Sư và mấy ả lên đồng của Trần Tế Xương: một thằng trọc tếch ngồi khua mõ, hai ả tròn xoe đứng ngó bông bị ông gán cho bà và đổi là: "Một sư đầu trọc ngồi khua mõ - Hai tiểu lưng tròn đứng giữ am".

Theo tôi bà đi chơi chùa Trấn Quốc với cụ Nguyễn Du, chùa Một Cột với Mai Xuân Phủ, chùa Đồ Sơn với Trần Phúc Hiển. Hàng ngày bà tham thiền nhập định, khi chồng mất bà vào chùa Giải Oan tu. Bà mất được nhang đèn hương khói ở chùa Kim Liên. Thế nên, nếu bà có làm thơ về chùa chiền không ngoài bài Mắng bọn dốt để răn đe: "Ai về nhắn bảo phường lòi tói - Muốn sống đem vôi quyết trả đền" vậy thôi.

Tôi xin thưa với bác là Tốn Phong cũng trong bài tựa tập Lưu Hương ký viết: "Bà là người học rộng, thuần thục và tài sắc. Bà tinh thông Nho giáo, Lão giáo và nhất là Phật giáo. Bà có kiến thức khá rộng và uyên bác". Ấy là chưa tính tới ông thi sĩ đa tình Tốn Phong làm thơ ca tụng vẻ đẹp của bà trong thi tập của mình hết nét thanh xuân ấy nghìn vàng khó mua đến mười phần xuân sắc tới trời Nam.

Gia dĩ có chuyện ôm rơm rặm bụng đã lâu, ông Tú hỏi cho ra nhẽ:

- Này bác, thằng Phán nhà tôi nhặt nhạnh trong Giai nhân di mặc từ thế kỷ 19 của cụ Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến viết một "biên niên tác", qua đó cụ vẽ lên dung nhan bà chúa thơ Nôm: Bà là người tầm thước, mặt rỗ hoa mè, nước da ngăm ngăm đen, vì chả có ai dòm ngó đến bà nên bà có ẩn ức dồn nén này nọ, tôi chả hiểu gì sốt cả.

Cụ Cử nhìn mông lung ra cổng như chờ đợi ai, rồi quay lại và thở ra:

- Giờ ạ, chán cụ Đông Châu thật, đúng là cụ mắc chứng giời bò sao ấy. Nói cho cùng tôi không biết cụ ấy thông thiên bác cổ thế nào để dựa vào kinh điển mà trích thuật như vậy. Cứ dựa vào Dương Tri Tạn, một danh sĩ trong làng, khi bà 15, 16 tuổi, bà hồn nhiên dễ thương. Dương Tri Tạn đã làm bài thơ Cái điếu bát để tả dung nhan bà eo lưng thắt đáy thật xinh xinh, điếu ai hơn nữa điếu cô mình.

Vít cái ống điếu trúc cong vòng, cụ rít một hơi dài kêu "eng éc... eng éc..." như lợn kêu, cụ làm một cữ cho đã điếu đâu vào đấy rôi...Với tay lấy cái quạt đập con ruồi đậu trên mép mình, và ngẫn ngẫn:

- Bác Tú ạ, tâm viên ý mã với bà Hồ Xuân Hương, nếu tôi có bạo gan lộng thiên hí địa xin bác cũng châm chước cho. Vả lại, ở cái thời buổi chẻ hoe trắng phớ này, chỉ có bác và tôi đem chuyện chổi cùn rế rách ra nói trộm sau lưng các cụ ấy thôi...

Rít một hơi thuốc lào nữa, cụ quay đầu về khỏen vườn lừ đừ nhả khói, vừa lúc ở ngòai cổng, cô con cắp rổ đi chợ về. Cụ bâng quơ:

- Để tôi bảo cháu làm tiết canh vịt để bác và tôi đánh chén với rượu làng Vân nhá.

Và cụ bâng khuâng:

Tôi trộm nghĩ anh Phán nhà bác vác súng di săn vịt giời như cụ Nguyễn Du cũng chán chê rồi. Ừ thì nhân tiện hôm nảo hôm nào ngày lành tháng tốt, xin bác cơi trầu khay thuốc cho anh Phán nhà bác với cô con gái rượu nhà tôi.

Khi không cụ thở ra như tiếng thở dài: Không khéo để lâu quá, đá nát nung vôi lại nồng, lại tai bay vạ gió như...bà Hồ Xuân Hương thì cũng quá khổ, thưa bác.

***

Đợi cụ bạn già khuất đằng cuối ngõ. Cụ Cử lững thững đi vào, trong cái nắng chênh chếch chiều tàn nhạt sương gieo, cụ quên tiệt chuyện ba đồng một mớ trầu cay. Cụ chỉ nhớ đến những thơ của bà vẫn còn đấy, có đấy...Với người đọc, bà vẫn Đánh đu tung hê hồ thỉ bốn phương trời. Với người viết về bà, bà vẫn là con Ốc nhồi nặng nợ eo sèo nhân thế.

Cầm cái quạt đập con ruồi trên cái chén tống, nó vụt bay mất. Hóng mắt theo con ruồi, chợt mắt cụ Cử Nghi Tàm đậu trên bu cửa, cái ô của cụ Tú Quảng Bá còn dựng ở đấy. Nhìn hai cái chén quân còn nguyên, tuần trà vẫn còn dang dở. Khi không trời đất chuyển nắng rám mùi dâu, lất phất giọt ba tiêu râm rả trên tầu lá chuối.

Mắt cụ lại bò lên cái ô đen...

.

Trúc gia trang

Đinh Hợi 2007

Ngộ Không Phí Ngọc Hùng

(chỉnh sửa 2014, 2016, 2020)

Nguồn: Trịnh Văn Thanh, Thế Uyên, Trần Ngọc Vượng, Nguyễn Tử Quang

Tạ Quang Khôi, Nguyễn Quý Đại, Trần Nhuận Minh, Nguyễn Hưng Quốc.

Phụ đính

Phần lớn các sách in chữ nôm, hay bản khắc của các hiệu buôn sách phường Hàng Gai, Hà Nội. Hoặc tại các hiệu buôn tại Nam Định, Hải Phòng trước năm 1930, nhiều sách không ghi tên tác giả, ngay cả Truyện Kiều. Tại Thư Viện Quốc Gia Pháp tại Paris, Trường Viễn Đông Bác Cổ, và tại Viện Hán Nôm Hà Nội có rất nhiều văn bản: chữ Nôm, chữ Quốc Ngữ, truyện Nôm.. không đề tên tác giả.

Vì cho đến đầu thế kỷ 20 các tay lái buôn sách như Lễ Môn Đường, Quảng Thành thấy sách nào bán chạy, bỏ tiền ra mướn thợ khắc bản gỗ chữ nôm lẫn chữ quốc ngữ, hay sắp chữ typo quốc ngữ như nhà Xuân Lan của Nguyễn Ngọc Xuân đầu thế kỷ 20, họ in bán, không cần biết tác giả là ai, chẳng biên khảo, chú thích gì. Nằm trong trường hợp này, bản in thơ Hồ Xuân Hương, phần trên khắc bản gỗ chữ nôm, phần dưới khắc gỗ chữ quốc ngữ, không có tên tác giả.

Những bài thơ Nôm đầu tiên được coi là của Hồ Xuân Hương, xuất bản ở Hải Phòng, năm 1913, với tài liệu không chính thức. Bốn năm sau, năm 1917, Đông Châu Nguyễn Hữu Tiến xuất bản Giai nhân di mặc, toàn những chuyện hư cấu trong đó có chuyện Hồ Xuân Hương và thơ Hồ Xuân Hương dĩ nhiên cũng "hư cấu". Sau đó nhiều nhà làm văn học dựa vào đó soạn ra Thân thế và sự nghiệp của Hồ Xuân Hương và đánh giá thơ văn của bà, như một tác giả chính thức và có mặt thực sự trong đời sống xã hội. Thấy bán được, các nhà xuất bản tiếp theo in thơ Hồ Xuân Hương như một tác giả "có thật" và số bài mỗi lần in một tăng lên, cuối cùng đến hàng trăm bài.

ĐỪNG VỘI CƯỜI KHI XEM BỨC TRANH NÀY -- DÙ BẠN LÀ AI, cũng nên đọc một lần bài này !

***

Cô gái trẻ để lộ bầu ngực, quần áo xộc xệch cho ông lão ngậm bầu ngực của cô ta .

Đó là họa phẩm "Simon và Perot" - Bức tranh sơn dầu của Rubens.

Những người lần đầu tiên bước vào viện bảo tàng đã cảm thấy vô cùng kinh ngạc khi nhìn thấy bức tranh này, có người còn cười và chế nhạo. Sao có thể treo bức tranh như vậy ngay cửa chính viện bảo tàng chứ?

Nhưng người dân nước Puerto Rico thì rất kính trọng bức tranh này, hoặc cảm động rơi nước mắt. Cô gái trẻ để lộ bầu ngực là con gái của ông, ông lão chính là cha cô gái. Simon trong bức tranh chính là người anh hùng đã đấu tranh đòi độc lập cho nước Puerto Rico, nhưng bị bắt giam vào ngục và bị kết tội "cấm thực".

Ông già chết dần chết mòn, lúc lâm chung con gái ông vừa sinh con đến thăm cha. Nhìn thấy cơ thể suy nhược của cha, không muốn cha chết thành con ma đói... Cô đã cởi áo, đưa dòng sữa của mình cho cha bú. Cùng một bức tranh, có người cười nhạo, có người cảm động. Người không biết được câu chuyện thật sự đằng sau bức tranh sẽ chế giễu, người biết sẽ cảm thấy đau lòng.

Con người thường chỉ nhìn thấy bề nổi của sự việc, không nhìn thấy bản chất. Nhiều lúc sự thật không như ta thấy. Đáng sợ nhất không phải bị người ta gạt, mà chính là sự ngộ nhận của bản thân. Rất nhiều thứ không thể đánh giá qua bề ngoài. Hãy dùng trái tim tĩnh lặng, đôi mắt sáng suốt và trí tuệ minh mẫn để học thông bài học cuộc đời!

- Mình mua xe, hỏi ý người này người kia. Cuối cùng tiền mình bỏ ra nhưng mua một chiếc xe người khác thích.

- Tìm người yêu, người này một câu người kia một câu, cuối cùng tìm được nhưng không phải là người mình muốn.

- Sự nghiệp bản thân, nghe ý kiến của người thân bạn bè. Cuối cùng bỏ lỡ cơ hội thay đổi cuộc đời, đi trên con đường của người khác chứ không phải của mình.

Đôi giày mình mang, vừa hay không vừa bản thân mình biết. Hãy mang đôi giày của mình đi trên con đường của chính mình.

Dưới đây là một câu chuyện có thật đã xảy ra trong đời thường

Tại một thành phố ở Ấn Độ.. có vị thương gia nọ bận rộn cả ngày vì công việc.. mệt mỏi.. ông vào một nhà hàng tự thưởng cho mình bữa tối thịnh soạn..!

Khi những món ăn đã được dọn sẵn trên bàn.. bất chợt ông nhìn thấy một cậu bé đang nhìn trộm ông qua cửa kính với ánh mắt thèm thuồng.... hình ảnh ấy như có gì làm nhói tim ông..!

Ông đưa tay vẫy cậu bé.. cậu liền bước vội vào.. theo sau cậu là 1 bé gái nhỏ.. 2 đứa trẻ nhìn chăm chăm vào những đĩa thức ăn còn nóng hổi.... mà chẳng cần biết người vừa gọi chúng vào là ai..?

Vị thương gia bảo chúng cứ tự nhiên mà ăn thỏa thích...

Không nói.. không cười.. cả hai ngấu nghiến ăn hết các món ăn trên bàn một cách ngon lành...

Vị thương gia im lặng.. nhìn hai đứa trẻ ăn đắm đuối.. và khi chúng rời đi.. chúng đã không quên nói lời cám ơn với ông..!

Cơn đói trong lòng vị thương gia lúc ấy được xua tan một cách lạ kỳ.. kèm theo một cảm giác khó tả đang lâng lâng trong lòng...

Mãi một hồi sau.. vị thương gia gọi tiếp các món ăn lần nữa.. rồi từ từ thưởng thức.. đến khi gọi thanh toán.. nhìn tờ hóa đơn.. không ghi số tiền.. mà chỉ là một hàng chữ:

- “Thật đáng tiếc.. tiệm chúng tôi không in được HÓA ĐƠN THANH TOÁN CHO TÌNH NGƯỜI.. xin chúc ngài mãi luôn hạnh phúc..!”

Một giọt nước mắt đã rơi từ vị thương gia.. ông quay nhìn người đàn ông đang đứng tại quầy thu ngân rồi gật đầu mỉm cười.. ông ta đáp lại bằng một nụ cười rạng rỡ...

Vị thương gia đã dùng “Đức” đối xử với người nghèo.

Chủ nhà hàng dùng “Nghĩa” đáp lại “Đức” không biết ai hơn ai.?

Người xưa có câu :

- Ngồi trên đống Cát.. ai cũng là hiền nhân.. quân tử.

- Ngồi trên đống Vàng.. mới biết rõ.. ai mới là quân tử.. hiền nhân.

Tình yêu thương luôn đem đến những sự kỳ diệu từ hai phía :

- "người cho và người nhận".

Hạnh phúc của TÌNH NGƯỜI là cảm giác bình yên và thật sâu lắng.. xóa tan tất cả những đau khổ và bất hạnh.

- Cái gì có đến chắc chắn sẽ rời đi.. không bao giờ là tồn tại mãi mãi.

- Vật chất là ngoại thân.. TÌNH NGƯỜI là vĩnh cửu...