11 thg 7, 2023
Tản mạn : CHUYỆN BÓI KIỀU CỦA NGƯỜI XƯA
7 thg 6, 2023
VIẾT CHO MỘT NGƯỜI VỪA NẰM XUỐNG ...
“Xin cho một người vừa nằm xuống,thấy
bóng thiên đường cuối
trời thênh thang !”
Ngày 12.5 vừa qua là một ngày thật buồn
với tôi khi Uông Đình Thịnh, người bạn sinh viên ,bạn đồng nghiệp ,đã qua đời
sau cơn bạo bệnh. Nơi bạn nằm xuống ở tít mù xa ,tận Florida bên Mỹ ,gia đình hạn chế phúng
viếng nên bạn bè nhiều người không hay biết nói chi đến việc tiễn đưa .
Cuối 1967, Thịnh có giấy nhập ngũ học khóa 27 SQTB Thủ Đức. Chúng tôi chia
tay, kẻ dạy hậu phương người phải ra tiền tuyến. Mãi đến thập niên 1970, chúng tôi
mới gặp lại khi bạn được biệt phái về Sài Gòn dạy học tại 1 trường trung học tỉnh
hạt ở Tân Phú .Thịnh cưới vợ năm đó, 1 cô giáo sắc nước hương trời quê ở Long
An, tôi được bạn chọn làm phù rể. Hoàn cảnh cho phép ,2 anh em rủ nhau ghi danh
học Văn khoa Sài Gòn nhưng cầm mảnh bằng đại học chuyển dạy trường đệ nhị cấp chưa
được bao lâu thì chế độ VNCH xụp đổ .
Phải hơn 1 tuần sau biến cố 30.4, tôi mới tịnh tâm đi thăm thú bạn bè xem ai còn lại,
ai đã ra đi. Đến căn nhà quen thuộc nằm ở 1 con hẻm cạnh nhà thờ Ba Chuông ,
tôi được song thân bạn cho hay vợ chồng Thịnh đi từ tối 30.4, hai đứa chở nhau
ra bến Bạch Đằng leo lên chiếc tầu cuối cùng của hải quân Sài Gòn kịp chạy ra
khơi trước lúc rạng đông .
Tôi thẫn thờ khi khi bố mẹ Thịnh bảo
:” Chắc chúng đi được rồi vì nếu trúc trắc thì giờ đã về nhà…”. Tâm trạng rối bời,
tôi yên lặng nghe chuyện Thịnh ra đi lòng chạnh buồn nghĩ chắc chẳng bao giờ
gặp lại bạn.Nhìn tủ sách quen thuộc của Thịnh ,tôi nảy ý muốn xin 1 cuốn đem về
làm kỷ niệm, bố Thịnh gật đầu lấy đưa ngay. Về nhà tôi ngồi thừ nhìn cuốn sách
.Đó là cuốn Từ điển Việt Nam của Thanh Nghị ,dày trên 1500 trang ,mỗi danh từ đều
có ghi chú tiếng Pháp.Nhớ ngày mua nó ,Thịnh khen sách soạn công phu rất hữu
ích cho người thầy và những ai muốn rèn luyện ngoại ngữ.Tôi mở trang đầu lấy
bút ghi hàng chữ :”Của người bạn không bao giờ gặp lại, Tân Phú 8.5.75 “ rồi
đem bọc plastic để vào ngăn cao nhất trên tủ sách đầu giường.
Phải đến đầu 1990 tôi mới liên lạc
được với Thịnh qua một người bạn định cư tại Mỹ theo diện HO. Lúc này internet
đã du nhập Việt Nam nên chúng tôi có thể liên lạc nhau qua email.Trong khi tôi ở
Việt Nam được lưu dụng dạy học thì Thịnh ở Mỹ chuyển nghề đi học IT và một thời
gian sau báo tin cho tôi hay đã được tuyển
làm Software engineer tại Liberty Mutual Insurance.
Thịnh mua 1 lô đất cất nhà theo diện trả góp. Sau gần 2 chục năm bạn đã có 1 ngôi nhà có sân vườn thoáng mát tại Orlando thuộc bang Florida, một trong 5 tiểu bang có cộng đồng người Việt lớn nhất ở Hoa Kỳ. Trong mảnh vườn của mình , Thịnh trồng thành công nhiều rau củ hoa trái quê hương. Mỗi lần thu hoạch Thịnh đều chụp hình khoe với tôi những trái cây đầu mùa của mình , thôi thì cam, quýt, mãng cầu,nhãn,mận,ổi… không thiếu thứ gì nhưng tôi ngạc nhiên nhất là bạn còn trồng được cả cây thanh long.
Tôi nhớ 1 lần kèm tấm ảnh những trái khế đầu mùa ,Thịnh có ghi chú kèm theo mấy
dòng chữ :
Thế còn
chùm khế ngọt này…
Quê hương này... thì
sao đây ?!”
Đọc mấy dòng này chắc nhiều người cũng
hiểu và cảm thông tâm tư người viết .Riêng tôi nghĩ Thịnh muốn gián tiếp trả lời
bài thơ ngắn tôi gửi bạn trước đó sau khi nhận rất nhiều status bạn fw có nội dung
liên quan đến ngày 30.4 :
“ Biết bao
người khăn gói ra đi
Con tim
sâu lặng lời thề
Một ngày
nhất định sẽ về quê hương
Thế mà bốn
lăm năm hiu hắt
Câu nói
xưa chẳng vẹn một bề
Thư đi tin
lại hẹn thề
Bạn ơi lâu
quá còn về nữa không ?
Quê hương
khuất bóng hoàng hôn
Thương người
cố quốc dạ sầu vấn vương …“
Ba thế hệ của gia đình “Thinh Uong, Quang Uong and Ryan Uong” đã an
cư lạc nghiệp tại quê hương thứ 2 nên nên với những người định cư nước ngoài “
Quê hương là chùm khế ngọt…”có thể chỉ là hư ảo thời gian .
Bạn bè của Thịnh ,nhất là nhóm cựu học
sinh trường Hồ Ngọc Cẩn ,trường trung học cũ ngày xưa , thường nhận những bài post hay do
bạn sưu tầm được trên mạng.Tôi cũng là 1 trong số những người thường xuyên nhận
được những bài viết gửi từ uongtran…@hot.mail.com. Đọc thấy hay ,tôi thường fw với bạn
bè hoặc post lên facebook chia sẻ để nhiều người cùng đọc ,có khi tôi đưa tên
1,2 người quen thân nhờ fw bạn cũng sốt sắng giúp .Bỗng từ trung tuần tháng
2 vừa qua tôi bặt tin nhắn và email của Thịnh. Thăm hỏi vài người bạn khác mới
hay Thịnh đã loan báo cùng bạn bè từ nay “gác kiếm” về vườn vui thú điền viên…vì qua trên mười
mấy năm ròng rã cũng đã đến lúc mỏi mòn...
Bất chợt đầu tháng 4 ,1 người bạn cùng
khóa SP đang ở Mỹ cho hay Thịnh đang bịnh nặng do ung thư dạ dày tái phát .Tôi
âu lo viết thư thăm hỏi nhưng không nhận được hồi đáp ,chát qua messenger cũng
bặt tin. Rồi… trung tuần tháng 5, tin dữ về Thịnh chính thức được bạn bè ở Mỹ xác
nhận.
Thường tôi hay thông báo trên facebook
tin buồn bạn bè vừa mới ra đi nhưng không hiểu sao lần này khi người bạn thân mất
tôi bần thần chẳng muốn động tịnh gì. Mãi đến khi có người zalo hỏi :”Có
phải anh Thịnh chết rồi
hay không? Tại sao bạn
lại im lặng như vậy? “ Tôi trả lời rằng mình không phải là người vô tình nhưng nỗi
buồn mất mát lần này quá lớn
nên định thư thư 2 sẽ có bài viết dài về người bạn vừa nằm xuống .Còn thông tin
thì hôm 24.5 đã có bạn đồng khóa Phan Trần Đức làm rồi .
Và... hôm nay khi ngồi viết mấy dòng này, những kỷ niệm về người bạn xưa cứ nối tiếp hiện ra trước mặt tôi như 1 cuốn phim quay chậm…Những ngày gắn bó trong trường SP, rồi những ngày vui dạy chung trường Hải Phòng, những ngày rong chơi Trảng Bôm thăm Huỳnh V Ba, buổi du ngoạn cùng hát rong với nhóm Du ca Bùi Công Thuấn tại Hưng Lộc Long Khánh, lần cùng Vũ Sự,bạn đồng khóa , vui đùa trong đám cưới Thịnh Mười ở Long An, những buổi câu cá ở các con lạch vùng Tân Phú…
Khi lá vàng khóc lá xanh rơi thì nỗi
thương tiếc đầy vơi nước mắt .Còn hôm nay lá vàng khóc lá vàng rơi thì hạt lệ mong
manh như làn sương tan đâu mất chỉ còn nỗi đau đọng trong tận cùng tâm can. Ngẫm
lại là 1 người con ngoan đạo với cái tuổi U 81 , Thịnh đã đi hết nẻo đường
của phận người, nhưng dù
ngắn hay dài, đó cũng là cuộc hành trình nhân sinh mà ai rồi cũng sẽ đi qua. Thôi
thì đành phó thác, cầu xin kiếp mai hậu của được bạn yên nghỉ
vĩnh hằng nơi tình thương của Thiên Chúa .
Mru Thang
24 thg 3, 2023
CHÙA "BA KHÔNG"
Chùa “Ba không “ là tên quen gọi của chùa Tiêu Sơn ,một ngôi chùa nghìn năm ở Bắc Ninh ,đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử và nghệ thuật quốc gia vào ngày 25.1.1991.Chùa Tiêu Sơn cũng chính nơi thờ thiền sư Vạn Hạnh. Người là Quốc sư của của hai triều Tiền Lê và Lý. Đồng thời cũng là người có công lớn trong việc giáo dưỡng, truyền thụ tri thức và đưa vua Lý Công Uẩn lên ngôi, lập nên vương triều Lý.
***
Đi theo con đường Hà Nội- Bắc Ninh, đến
ki- lô mét 20, nhìn về phía bên trái, thấy có một núi đất mọc lên giữa đồng lúa
mênh mông . Tại lưng chừng núi, giữa rừng cây sum suê, thấp thoáng mái chùa cổ
kính. Đó là chùa Tiêu Sơn, tên chữ là Thiên Tâm tự, thuộc xã Tương Giang, huyện
Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Chùa này đả từng được nhà Văn Khái Hưng dùng làm bối cảnh
để viết truyện "Tiêu Sơn tráng sĩ" nổi tiếng. Đây là ngôi chùa thiêng
hơn 1.000 năm tuổi, nay được mệnh danh là chùa " Ba không": Không đặt
hòm công đức quyên tiền của khách thập phương. Không cho phép đốt vàng mã, giấy
tiền . Không cúng thực phẩm chay hay mặn. Ai tới đây đều được sư bà trụ trì căn
dặn: " Đi chùa thì phải tịnh tâm, không mê tín dị đoan, việc đốt vàng mã và rải
giấy tiền không có trong đạo Phật".
Khi các phóng viên tới, sư bà trụ trì
pháp danh Thích nữ Đàm Chính, 84 tuổi, lưng còng, vui vẻ mời vào.Theo lời kể của
sư bà, cách đây gần 50 năm, tức khi ấy sư bà 34 tuổi, mới về trụ trì tại chùa.
Lúc đó chùa rất hoang vu, đổ nát bởi sự tàn phá trong chiến tranh Việt - Pháp mặc
dầu chùa rất rộng lớn, đã có từ hơn ngàn năm và được biết đến là nơi tu thiền của
các bậc chân tu đời xưa.
Nói tới chùa Tiêu Sơn là nói đến thiền
sư Vạn Hạnh, vị đại thiền sư đã có công nuôi dưỡng và dạy dỗ cậu bé " con
hoang " Lý công Uẩn, sau này trỡ thành vua Lý Thái Tổ, vị vua anh minh đã
đánh thắng giặc Tàu, khai sáng cơ nghiệp nhà Lý kéo dài hơn 200 năm (thường gọi
là nhà Hậu Lý để phân biệt với nhà Tiền Lý của Nam Đế Lý Buôn).
Điều đặc biệt hơn nữa là chùa Tiêu Sơn hiện nay đang bảo quản và thờ phụng nhục thân tức pho tượng bằng xương bằng thịt của thiền sư Như Trí với dáng ngồi " kiết già" .
Theo sách vở cho biết , cách đây gần 300 năm, khi thiền sư Như Trí viên tịch, nhục thân của ngài được ướp và đặt theo dáng ngồi thiền, rồi được các đệ tử thời ấy đặt vào một trong số 14 ngôi tháp rải rác trong " rừng Từ Sơn " thuộc khuôn viên nhà chùa. Gần 300 năm kể từ khi nhục thân ngài được rước vào tháp,năm 1946, khi chiến tranh xảy ra, chùa bị đổ nát nhưng các tháp vẫn còn nguyên vẹn với những bậc đá dẫn lên tháp khá cao.
Dân chúng trong những năm ấy sợ
" pho tượng " nhục thân thiền sư bị tổn hại nên xây bít tháp lại.
Nay, sau gần 70 năm trôi qua, các bô lão còn sống chợt nhớ, bèn bàn tính với
dân chúng rồi phá cửa tháp, rước nhục thân vị thiền sư ra. Như vậy, gần 300 năm
từ ngày thiền sư viên tịch cộng với non 70 năm từ ngày tháp được xây bít, song
nhục thân của vị thiền sư chỉ bị hư hại
rất ít, ví dụ hai cẳng tay ngài tay ngài bị gẫy và mắt bên trái có một lỗ
hổng. Đặc biệt, xương ở cẳng tay chỗ gẫy vẫn trắng như xương bình thường và da
thịt khô đét, cứng như gỗ những vẫn giữ được màu nâu chứ không biến thành màu
đen như các xác ướp trong Kim Tự Tháp Ai Cập. Điều này chứng tỏ nghệ thuật ướp
xác của tiền nhân ta thời xưa rất cao ,
nếu không nói là hơn thì cũng không kém người Ai Cập với những xác ướp của họ.
Tượng nhục thân thiền sư Như Trí đã
được dân chúng mời GS Tiến sĩ Nguyễn Lân Cường và ê-kíp khảo cổ của ông đưa về
Hà Nội phục chế lại cho hoàn hảo, nay đang được thờ trong lồng kính tại nhà thờ
tổ của chùa Tiêu Sơn.
Tại chùa Đậu thuộc huyện Thường Tín tỉnh
Hà Tây ( Hà Đông và Sơn Tây hợp lại, nay là Hà Nội) cũng có hai pho tượng nhục
thân của hai vị thiền tăng Vũ khắc Trường và Vũ Khắc Minh từ thế kỷ thứ 17, tức
cách đây khoảng hơn 300 năm, cũng đã được
ê-kíp GS Nguyễn Lân Cường phục chế hoàn hảo. Theo GS Cường, nhục thân của các vị
thiền tăng và thiền sư xưa không hiểu được ướp cách nào mà vẫn còn tốt, cứng
như xá lợi ( xương nhỏ của các vị sư tổ sau khi thiêu còn sót lại), đốt không
cháy, ngâm nước không tan. Ngoài sự độc đáo về nguồn gốc và là bối cảnh cho tác
phẩm Tiêu Sơn tráng sĩ nổi tiếng của nhà văn Khái Hưng, hiện nay chùa Tiêu Sơn
còn được biết đến là ngôi chùa có một không hai.... Không có hòm công đức.
Nếu ở các đình, đền, miếu tại các địa
phương khác, hòm công đức được bày la liệt thì ở đây tuyệt nhiên không có một
hòm nào cả. Bởi vậy nên không có cảnh chen lấn lễ bái, bỏ tiền vào hòm xô bồ
như thường thấy tại các di tích khác.
Ngoài ra,
chùa cũng không nhận lễ vật, không cho phép đốt vàng mã, tiền giấy hoặc rải tiền
thật cho người ta nhặt. Nhà chùa cũng khuyên các tăng ni, Phật tử, trên mỗi bát
Hương chỉ nên cắm một nén nhang và khi dâng lễ Phật thì chỉ cúng bằng hoa quả
tinh khiết, không cúng thực phẩm chay hoặc mặn.
Hoan hỉ phát tâm khi cần tu bổ chùa
khi biết chùa Tiêu Sơn không đặt hòm công đức, nhiều người cho rằng sư bà trụ
trì " gàn dở ", không nhạy bén với kinh tế. Trước sự chê trách đó, sư
bà cười móm mém nói với các phóng viên: " Gần 50 năm trước, khi về đây trụ
trì tôi đã nguyện không lập hòm công Đức. Cuộc sống tu hành đâu cần nhiều vật
chất. Tôi ở một mình, nếu có hòm công đức lại phải trông coi, nơm nớp lo lắng,
đêm ngủ không yên. Biết tôi không có tiền,
không trộm nào muốn quấy quả nữa".
Sư bà Thích nữ Đàm Chính cũng cho rằng
chuyện đốt vàng mã, rải tiền thật ở cửa Phật để cầu xin phước đức là chuyện
hoàn toàn không có trong đạo Phật. Nếu đến chùa dâng tiền, cầu xin tài lộc mà
Phật ban cho thì chẳng hoá ra Phật nhận hối lộ hay sao? Hoàn toàn sai lầm khi
nghĩ rằng hễ có lễ thì Phật phù hộ độ trì. Đến với đạo Phật là để học phương
pháp sống an lành, hạnh phúc cho mình, cho gia đình mình và cho xã hội chứ
không phải để cầu xin với những tham vọng tầm thường.
Sư bà nói : " Điều đáng buồn là hiện nay vấn đề hòm công
đức đã trở nên quá phổ biến, rất nặng nề. Chung quanh chuyện hòm công đức, chuyện
ái, ố, hỉ, nộ được bàn tán khắp nơi hay
trên báo chí. Ban quản lý các chùa chiền, danh lam thắng cảnh cũng tranh
nhau tận thu tiền bạc của khách thập phương. Ở nhiều nơi, khách vừa lo lễ bái vừa
lo lấy tiền bỏ vào hòm công đức. Mỗi lần
rút ví là một cơ hội cho kẻ cắp lợi dụng, do đó chốn linh thiêng bị vẫn đục
ngoài ý muốn"
Sư bà giải thích như vậy.
Trước sự khang trang rộng lớn của ngôi
chùa với những bậc thang lát đá chắc chắn, sang trọng, nhiều khách thập phương
tò mò tự hòi,không có hòm công đức thì
chùa lấy đâu ra tiền mỗi khi tu bổ, xây dựng?
Sư bà cho biết: " Chùa không có hòm công đức nên chẳng
có tiền. Khi cần tu bổ, xây dựng chỗ nọ chỗ kia, tôi nhờ người tính toán Dự trù
kinh phí rồi bàn với ban quản tự, ban quản tự
kêu gọi khách thập phương giúp đỡ. Khi đã nhận đủ tiền rồi thì ban quản
tự ngưng lại, không quyên góp thêm nữa.
Số tiền ấy được thấy minh bạch qua sổ sách và các chứng từ".
Được biết, có một
đại gia kinh doanh thủy sản ở tận Cà Mau, khi biết chuyện nhà chùa đang quyên
góp để tu bổ và xây dựng thêm những bậc thang bằng đá,vị đại gia này đã bay ra
Hà Nội rồi tới chùa xin đóng góp 500 triệu đồng. Nhưng điều bất ngờ là ban quản
tự từ chối vì... chùa đã nhận đủ tiền nên không nhận thêm nữa. Sư bà nhẹ nhàng
nói với với vị đại gia : " Con số
500 triệu đồng rất lớn, nếu con đem giúp các trại mồ côi hay các viện dưỡng
lão thì lại càng quý hơn nữa". Vị
đại gia đã làm theo lời sư bà trước khi trở về Cà Mau.
ĐOÀN DỰ GHI CHÉP.
Chùa Tiêu Sơn ở Bắc Ninh.
21 thg 2, 2023
CHUYỆN ĂN CHUỐI BẺ ĐÔI
Bài đăng báo SGTT- Ngày 02.05.2007
***
Chủ nhật tuần rồi khi đi dự tiệc cưới, tôi gặp một cảnh hơi chướng mắt. Sự việc xảy ra khi nhà hàng đãi thực khách tráng miệng bằng món chuối già hương. Trong lúc mọi người đều bẻ đôi trái chuối khi ăn thì cô gái ngồi đối diện tôi cầm nguyên trái lột vỏ, nhâm nhi từng chút một, lâu lâu lại nhét trái chuối vào miệng, chóp má mút một cái và cười mỉm chọc quê người bạn trai ngồi bên.
Không phải chỉ có tôi bực bội mà những khách chung bàn, ai cũng thấy cách ăn chuối của người con gái đó thiếu tế nhị, không đẹp mắt ở chốn đông người. Không phải tôi là người khó tính quá đến độ không thể chấp nhận phong cách ăn theo kiểu tự do, phóng khoáng của mấy cô “Sài Gòn teen” bây giờ. Nhưng là người Việt Nam, chúng ta đừng quên rằng ông bà ta từ xưa vốn rất ý tứ trong việc ăn uống ở chốn đông người nên mới khuyên dạy con cháu: "Ăn trông nồi, ngồi trông hướng". Thiết tưởng không cần phải giải thích nhiều về ý nghĩa câu nói vì đây là nguyên tắc căn bản trong cách ăn uống ai cũng biết. Trong một bàn tiệc, nếu thấy một đứa trẻ năm bảy tuổi gắp lấy gắp để, nhai nhồm nhoàm, uống ừng ực, chúng ta có thể dễ dàng tha thứ. Song với những lứa tuổi lớn hơn, nhất là những cô gái đang độ thanh xuân được nhiều con mắt ngắm nhìn thì người ta không thể chấp nhận cách ăn uống thiếu tinh tế như thế được! Không biết trong các bạn có ai đồng quan điểm với tôi rằng ăn chuối cần phải bẻ đôi chăng, nhưng từ thuở bé, tôi và các em tôi thường được mẹ nhắc nhở ăn chuối bẻ đôi là phép tắc ăn uống trước mặt người khác. Mẹ tôi bảo: “Ăn chuối không ý tứ nơi chỗ đông người sẽ bị đánh giá thấp về văn hoá". Sau này lớn lên học lớp 8, trong một bài văn giải thích, tôi được thầy giáo văn giảng giải thêm: “Nếu ăn chuối không bẻ đôi thì con trai là người thô tục và con gái là người vô duyên”.
Vẫn biết ăn uống là một nhu cầu quan trọng của con người.
Nhưng ăn uống cũng biểu hiện văn hoá cần truyền dạy lại cho các thế hệ mai sau.
Bởi nếu quên đi việc dạy trẻ các thói quen văn hoá đời thường thì tránh sao khỏi
việc chúng sẽ có những vụng về, lúng túng trong cách ăn nói, ứng xử khi ra
ngoài xã hội.
Nguyenuthang
.........................................................................................................................................
ĐỂ TANG CHO SÁCH
Bà tôi thường than thở, hết một nửa cơ nghiệp của nhà này đã tan tành theo sách. Một nửa cơ nghiệp nói cho to, cho xứng với nỗi đau tiếc của của bà, chứ thực ra chỉ vài trăm cuốn sách của ông tôi thôi. Có điều, đó không phải là những quyển sách bèo nhèo giấy rơm thô kệch, đang tràn ngập trong các hiệu sách, trong trường học và trong thư viện. Chưa nói tới nội dung, chỉ mới lật qua vài trang mờ nhoẹt vàng đục với những con chữ ốm o đói khát như những người bị sốt rét rừng là đã thấy chán lắm rồi.
Sách của ông tôi, bạn chỉ ngắm không thôi cũng đã thấy thích. Những cuốn tự điển của Pháp, của Việt, thư pháp của Trung Hoa, những sách thuốc, sách khoa học, những bộ tiểu thuyết của các nhà văn danh tiếng, những sách học làm người, những sách triết…đứng sát bên nhau phơi cái gáy mạ vàng như cả một đội ngự lâm quân thông thái và oai vệ. Trang nghiêm nhưng không lạnh lẽo, bọn họ là thầy là bạn của ông tôi. Và vì vậy, bạn cũng như tôi chỉ được phép đứng nhìn mà thôi.
Ông tôi là một người mê sách (cũng lại là cách nói vừa tấm tức vừa giận hờn của bà) mê hơn cả vợ con. Nếu bảo rằng “thư trung hữu nữ nhan như ngọc”, thì ông tôi tuy đã già nhưng lại có đến những mấy trăm người đẹp như các vua chúa ngày xưa, nên bà tôi “ghen” cũng phải.Ông mê sách như người mê đồ cổ. Nghe ở đâu có sách quý là ông tìm tới dù có phải tốn kém tàu xe và phải bỏ ra cả một mòn tiền lớn để “rước” người có nhan như ngọc đó về, ông cũng dám chơi một phen cho thõa chí. Như cuốn Tự vị của Paulus Của, nghe đâu như là ấn bản đầu tiên của một ông cụ nào đó bắc bực làm cao đến tận giời, ông tôi đã phải lặn lội vào tận xứ Thủ Dầu Một xa lắc xa lơ để mua cho bằng được. Công cuộc mua quyển sách đó, chẳng những khiến ông mất đến mấy chỉ vàng, mà còn ốm một trận thừa sống thiếu chết.Cuốn sách cũ đến nỗi như đã ngàn năm tuổi. Còn hơn một người chơi đồ cổ, ông tôi lại phải tốn thêm một món tiền và nhất là tốn rất nhiều thì giờ để nài nĩ và kiên nhẫn ngồi chờ anh thợ đóng sách đóng lại giùm. Lúc này quyển sách đối với ông như một con bệnh thập tử nhất sinh và anh thợ đóng sách cứ như một bác sĩ. Khi anh thợ tháo bung sách ra, ông đau nhói như thể gan ruột của mình cũng bị lôi ra như thế. Ông hồi hộp theo dõi từng mũi chỉ khâu, nín thở xem anh ta cắt xén, làm bìa. Cho đến khi sách được làm mới một cách khỏe mạnh, xinh đẹp, ông ôm quyển sách trước ngực như một người mẹ ôm đứa con bé bỏng vừa được bác sĩ cứu sống. Ông hết lời cảm ơn anh ta, đưa cho anh một tờ tiền lớn và hào phóng không nhận tiền thối lại. Đem quyển sách về nhà, ông lại mất cả buổi ngồi ngắm đến nỗi quên cả bữa cơm khiến bà tôi phải giục.Đó là với những sách cũ quý hiếm. Còn sách mới, ông lại “phá của” một cách không giống ai. Sách nào ông cũng phải mua đến những hai quyển, một để đọc và cho mượn, một để nguyên không đụng tới. Những quyển sách để nguyên ấy nằm im trong tủ kính, mỗi lần mở ra là thơm nồng mùi giấy mới và mực in. Đối với ông, đó là một mùi thơm huyền hoặc đầy quyến rủ và mê đắm như những người nghiện nghe thấy mùi thuốc phiện. Chẳng những chỉ mùi thơm trinh nguyên không thôi, quyển sách vẫn còn trinh trắng khi hãy còn những lề chưa rọc.Học cách người xưa, không để của cải cho con cháu mà để sách, nên giá như có phải vì thế mà tiêu hết cả cơ nghiệp, ông tôi cũng không tiếc. Chỉ có một điều khiến ông băn khoăn, ấy là trong đám con cháu thực sự chưa có một người nào đủ để ông tin tưởng. Gạt hết những đứa chỉ biết có nhà to xe đẹp, những đứa chỉ biết vung tiền trong các cuộc ăn chơi, suốt một đời chưa đụng tới một quyển sách nào, những đứa mà ông bảo là trong đầu toàn chứa những thứ vớ vẩn nếu không muốn nói là hôi thối ấy, còn lại chỉ vài đứa có để mắt tới sách, nhưng với một thái độ hờ hững, một đôi khi thô bỉ xúc phạm đến sách.Ông ghét nhứt ai đó đọc sách mà miệng cứ nhai nhồm nhoàm, vừa đọc vừa tán chuyện, bạ chỗ nào cũng đọc ngay cả trong nhà cầu, đang đọc mà có ai ới lên một tiếng là ném ngay cái xạch sau khi đã tàn nhẫn xếp lại một góc để làm dấu, rồi bỏ đi mà không cần biêt tới quyển sách có thể bị ướt, bị bẩn hay bị cháy. Ông cũng không chịu được cái cách lật sách thô bạo bằng cả bàn tay úp lên trang giấy hay thấm nước bọt trên đầu ngón tay. Đó là cách cư xử của kẻ phàm phu tục tử, của phường giá áo túi cơm. Lật sách mà như thế có khác gì sàm sỡ nếu không muốn nói là cưỡng bức. Phải lật như những nhà sư nâng nhẹ một trang kinh hay là như khẽ lay một người đẹp đang ngủ.Đối với ông, đọc sách là để được tiếp cận với những tâm hồn ngoại hạng, cho nên trước hết phải tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, phải “dọn mình”như con chiên quỳ trước Chúa, như nhà sư đảnh lễ trước bàn thờ Phật. Chẳng những sạch ở phần xác mà còn sạch cả phần hồn. Nghĩa là không để những giận hờn phiền muộn hay những ý nghĩ ô trọc dính bám cho dù chỉ một tí trong đầu. Chỉ đọc trong lúc thanh tịnh giữa khuya hay khi gần sáng tinh mơ. Đọc với hương trầm cọng với mùi hương ngai ngái của giấy mực, hương của sương đêm loáng thoáng hay hương của nước mưa mát dịu. Đọc là mở hồn ra để hơi thở của sách ùa vào căng buồm lên cho con thuyền bé nhỏ của mình được dọc ngang trên biển học mông mênh.Đương nhiên là ông tôi khó tính nhất nhà. Cái viện sách bé nhỏ của ông là một nơi khả kính, thâm nghiêm như một ngôi đền không một ai ngay cả bà tôi dám động tới. Bảy mươi năm sống trên đời của ông thì hết một nửa là ở trong cái gian phòng đựng đầy sách với mùi hương và sắc màu của những tâm hồn kỳ vĩ. Dạo ấy, mặc dù được cưng chiều và rất có triển vọng được ông tin tưởng, tôi cũng chưa được một lần đọc một quyển sách nào trong tủ sách ấy. Ông bảo tôi chưa đủ tuổi và chưa học được cách nâng niu gìn giữ theo cách gần như tôn thờ, thì đọc chẳng ích lợi gì mà còn “giết” sách. Theo ông, đọc vì tò mò, đọc như “lua cơm”, đọc như ngốn ngấu thì cả đầu óc mình chỉ là một bãi hoang chứa đầy những xác chết của sách bị vất ngổn ngang mà thôi. Đọc là phải ngấm từng chữ từng câu, phải để nó bén rễ trong đầu mới có thể thành cây cho trái ngọt.Năm tháng qua đi, ông tôi âm thầm làm một cuộc chuyển giao lặng lẽ. Tiền bạc trong nhà cứ cạn dần nhưng sách của ông lại đầy lên, phải đóng thêm tủ kê thêm kệ. Cô chú tôi biết ý ông, nên mừng tuổi không bằng trà ngon rượu bổ, mà bằng những phong bì ít nhất cũng đủ cho ông mua được một hai quyển sách. Những lúc ấy ông vui như một đứa trẻ lên 5 được nhận tiền lì xì. Rồi ông đi ra tiệm sách, khệ nệ ôm về những chồng sách mà ông ao ước nhưng chưa đủ tiền mua. Ông ve vuốt từng cái bìa, ngắm nghía từng con chữ, đê mê những sách của Lá Bối, An Tiêm, mơ màng với những tác giả Saint Exsupéry, Bùi Giáng…Giá như ông sống đến một trăm tuổi và giá như ông còn có đủ tiền thì cái viện sách của ông sẽ kín đặc những sách. Ông sẽ ngồi giữa những bức tường dày cộm thơm tho đó như một anh lính già đang tử thủ trong một cái lô cốt văn hóa.Sau tháng tư năm ấy, cái tháng tư mà dù nằm dưới mộ sâu ông vẫn còn đau đớn, những cuốn sách của ông tưởng sẽ sống đến ngàn năm đã bị bức tử một cách oan nghiệt.Khi người ta đội lên đầu những quyển sách của ông, có những quyển già như một ông tiên đầu bạc, có những quyển xinh tươi như những thiếu nữ trẻ trung, những chiếc mũ có tên là “nọc độc”, là “đồi trụy”, là “phản động” thì hơn ai hết ông hiểu đó là một lời tuyên án tử hình.Ông suy nghĩ lung lắm, không phải để tìm cách chôn dấu hay tẩu tán. Mà suy nghĩ làm sao để chọn cho sách một cái chết xứng đáng với lòng tin yêu và kính trọng của ông.Một đêm thức trắng.Rồi hai đêm thức trắng.Ngày thường ông bình tĩnh là thế nhưng lúc này, ông bối rối run rẩy. Có lúc mặt ông đỏ bừng và mắt ông lóe lên những tia lửa căm hờn. Cả nhà chẳng ai dám hỏi nói gì với ông. Giống như một con sư tử già bị săn đuổi cùng đường, lâu lâu ông lại gầm lên một cách tuyệt vọng.Cuối cùng ông đã chọn cho mấy trăm cuốn sách một cái chết dũng cảm. Đó là chính ông tự mình đốt sách. Một quyết định cháy lòng.Tôi cũng được dự phần trong cuộc hỏa thiêu đau đớn ấy, bằng cách giúp ông bê hết sách ra sân. Dù đem đi đốt nhưng ông không cho phép tôi làm rơi rớt xuống đất, không được nặng tay, mà phải sẽ lén nhẹ êm như đang bồng một em bé say ngủ. Phải rồi, những cuốn sách của ông đang say ngủ. Đánh thức chúng dậy, ông sẽ không chịu nổi những tiếng khóc mà chỉ riêng ông mới nghe được mà thôi.Sách được xây thành một cái tháp quanh những thanh củi chẻ nhỏ. Ông không muốn đốt chúng bằng xăng hay dầu. Ông lại càng không muốn xé sách ra từng mảnh nhỏ để đốt. Xé ra là làm chúng đau. Và làm cho chúng đau trước khi chết là tội ác. Một người coi sách là sinh vật sống, để cả đời nâng niu bồng ẳm, vậy mà phải giết do chính bàn tay của mình, bạn phải biết là ông tôi đã đau khổ đến nhường nào.Đó là một đêm tháng năm lặng gió. Cây cối im ngủ. Những ngôi sao như tan đi trong khói trời mờ đục. Ông tôi cử hành lễ đốt sách cũng bi tráng và lẫm liệt như Huấn Cao cho chữ trong ngục. Ông mặc toàn đồ trắng, cắm một cây đuốc giữa trời, khấn khứa rì rầm rồi lạy bốn hướng mỗi nơi một lạy. Xong ông lấy cây đuốc đang cháy đặt vào giữa tháp. Dứt khoát và quyết liệt như cái cách các võ sĩ đạo đâm kiếm vào bụng.Lửa bắt rất nhanh, chỉ trong phút chốc đã bắn vọt lên đầu ngọn tháp.Đã nghe mùi mực và mùi giấy.Đã nghe tiếng vặn mình của các bìa sách.Đã nghe những âm thanh líu ríu như run như rẩy của những trang sách méo mó cong vênh.Lửa trào ra như từ miệng hỏa diệm sơn.Lửa ôm choàng lấy sách, hôn dữ dội bằng đôi môi bỏng cháy.Sau cùng, cái tháp bằng sách đỏ rực như một trái tim để lộn ngược.Ông tôi ngồi xếp bằng, cố giữ nét mặt trầm tĩnh một cách cao cả. Không một giọt nước mắt cho dù là vì khói cay xè. Ông như thượng tọa Thích Quảng Đức đang ngồi kiết già với ngọn lửa bao quanh. Có thể nói, chính ông cũng đang tự thiêu. Bất giác tôi cảm thấy muốn khóc vì lo sợ. Đến một lúc nào đó, biết đâu ông đứng bật dậy bước thẳng vào ngọn lửa.Ông chết theo sách.Đó là một cái chết đẹp, xứng đáng với một người yêu sách như ông.
Nhưng ông chưa muốn chết vì ông còn phải để tang cho sách như một đứa con chí hiếu. Ngay lúc lửa tàn, ông quỳ xuống lạy ba lạy. Rồi ông kiên nhẫn ngồi đợi cho tất cả biến thành tro nguội. Ông bảo tôi hốt tro vào bao, cất vào tủ rồi mới chịu đi vào nhà. Gần như suốt đêm ông không ngủ. Bà tôi than thở là nghe tiếng dép của ông kéo lê lệt sệt mãi tới tận sáng.
Hôm sau, ông bảo tôi thuê thợ đóng nhiều chiếc hộp để đựng tro. Mỗi chiếc để một ngăn tủ. Ông khóa lại và dặn không được dùng vào việc gì khác ngoài việc gìn giữ những chiếc quách ấy. Hơn 30 năm sau, cái tủ đựng đầy những hộp tro vẫn đứng im đó như một nhà mồ. Ngày giỗ ông, chúng tôi cũng đem một bát nhang đến thắp trên đầu tủ. Có cảm giác như hồn ông và hồn sách cùng lảng đảng bay về.Vẫn chưa hết chuyện về ông tôi đâu. Một tháng trước ngày mất ông muốn tôi làm cho ông những tấm mộ bia bằng giấy. Ông đưa tôi một danh sách dài những quyển sách bị đốt, cứ mỗi tấm bia đề tên một quyển sách. Hơn mấy trăm cái bia như thế, phải mất cả tuần mới làm xong. Những mộ bia không có ngày sinh nhưng có chung một ngày tử. Chúng được xếp lên kệ thay cho hàng trăm cuốn sách đã chết tập thể.Cả viện sách của ông giờ đây biến thành một nghĩa trang.Ông trịnh trọng chít khăn trắng, lên nhang đèn rồi cung kính khấn vái như trước bàn thờ tổ tiên. Trong những lời rì rầm, nhiều lúc bỗng vang lên như tiếng khóc, ta là người có tội, có tội. Theo như tôi hiểu đó là cái tội không bảo vệ được sách, tội với các tác giả, tội với những thợ sắp chữ ở nhà in và xa hơn nữa là có tội với giấy và mực.Ông biết ơn họ bao nhiêu thì bây giờ ông ray rứt vì mình có tội bấy nhiêu.Từ đó ông ăn ít ngủ ít. Ông đem từng tấm bia đặt lên bàn, lặng lẽ ngồi ngắm hằng giờ như đang đọc sách. Mỗi tấm bia gợi nhớ đến màu bìa, co chữ, tranh vẽ và cả nội dung mà chỉ có ông mới thấy được, hiểu được. Ông như sống lại những năm dài trước đó với những niềm vui kín đáo khi tìm được sách quý, hay mua được những sách hay. Những lần như thế, ông tự thưởng cho mình khi thì một bình trà, lúc một chung rượu hay tách cà phê và những điếu thuốc thơm thay cho hương trầm.Rồi đến một lúc ông không ăn mà cũng chẳng ngủ. Người ông khô kiệt tái xám. Ba tôi và các chú đi cải tạo chưa về đương nhiên là khoét sâu vào hồn ông những nỗi buồn lo khôn nguôi. Nhưng dù vậy, tận cùng của đêm thì cũng phải sáng. Ông có thể đợi đến mười năm hay hai mươi năm. Chỉ có những quyển sách bị đốt là không đợi được. Ông nói với bà, biết trước như vầy tôi đã để hết tiền cho bà chứ mua sách làm chi. Bà tôi cay đắng, ai mà có con mắt sau lưng.Buổi chiều cuối cùng ngồi bóp chân cho ông, tôi nghe ông hỏi, cháu thấy ông thế nào? Tôi nói, dạ, ông nên ăn chút cháo, trông ông gầy lắm. Không phải, ông nói, da ông thế nào, đã ngã thành màu đất chưa? Không biết da màu đất là màu gì, tôi nói đại, chưa ông à. Ngã màu đất là sắp chết đấy cháu, ông nói. Ông đã có ý để lại sách cho cháu, nhưng ta tính làm sao được bằng trời tính. Cháu nhớ giữ giùm ông cái tủ và mấy cái kệ.Nghe ông nói, tôi thấy da ông quả thật rất giống với màu đất bạc phếch, lạnh lẽo ở nghĩa địa. Da ông là da của một người đã chết từ lâu nhưng chưa chôn. Hay là ông đã chết từ cái đêm hôm ấy. Hồn ông đã cùng với hồn sách nương theo khói bay lên tận trời cao. Cái miền đất ồn ào đầy ô trọc và thù hận này biết đến bao giờ mới lại có được những con người, những quyển sách biết yêu quý tương kính lẫn nhau như thế. Chính lúc này tôi mới thấy thấm thía nỗi đau mất sách của ông.Tôi vừa buông tay ra thì ông ngừng thở. Ông chết nhẹ nhàng như gấp lại một cuốn sách. Tính ra, ông đã để tang cho sách đúng một trăm ngày./
.
17 thg 2, 2023
HỌP MẶT ĐẦU XUÂN QUÝ MÃO
***
Sáng ngày 16/2 nhóm cựu HSPBCPT tại Sài
Gòn đã tổ chức họp mặt đầu xuân Quý Mão tại Thanh Thuỷ Coffee đường Lý Chính Thắng.So
với buổi họp tất niên ,buổi họp hôm nay tăng hơn 1 người nhưng đến tăng 2 ,ăn
trưa tại Hương Cau gần đó, thì bạn Ngọc Tài theo thông lệ đã cáo lui nên điểm
danh bạn bè phút chót vẫn chỉ là con số 9.
Buổi họp mặt hôm nay do 2 bạn Bá Bình và
Phan Nghi chủ trì ,Quang Chiêu điều hợp chương trình. Phan Nghi mở lời chào mừng
người sức khỏe, nhiều may mắn, gia đình hạnh phúc.Có ý kiến đề xuất dành một phút
tưởng niệm Ông Đồ Già mới ra đi hôm 4 Tết .Anh bạn được mệnh danh là Tổng thư ký
Liên Hiệp quốc lấy chiếc điện thoại di động phóng to hình ảnh Đông Ngạc Phạm
Gia để giữa bàn rồi nhờ phục vụ bàn chụp tấm hình lưu niệm chung cho mọi người.
Ai cũng nhất trí và đưa điện thoại nhờ bấm thêm cho mình.
Buổi họp mặt đầu xuân diễn ra rộn ràng ,ấm
cúng. Chúng tôi cùng ngồi bên nhau ôn lại những kỷ niệm xưa với xiết bao luyến lưu
thương nhớ của thuở học trò .
Lúc
chia tay thì đã quá giấc trưa thường ngày ,tôi may mắn đón được bác tài xe ôm lớn
tuổi hỏi niềm nở han trò chuyện trên đường về.Khi được tôi cho biết mình đi họp
mặt bạn bè ,ông ta chia sẻ nói tôi thật hạnh phúc vì với cái tuổi U 80 + rồi còn
có dịp họp mặt bạn bè và tự book xe về nhà như vầy cũng là chuyện hiếm.
….
Đặt dấu chấm hết bài viết ở đây là tôi đã
hoàn thành việc làm thông lệ của mình sau những lần họp mặt .Nhưng niềm thương nỗi
nhớ ODG đi xa và con số bạn bè dự mỗi năm mỗi vắng cứ lởn vởn khiến tôi không
khỏi xót xa ,bứt rứt…Tôi chạnh nhớ mấy vần thơ của Từ Ngọc Nam,bạn cùng khoá học
chung 7 năm dưới mái trường Phan :
Hằng năm quy tụ chốn trường xưa
Phan Thiết luyến lưu
tuổi học trò
Hội ngộ đầu xuân bao
kỷ niệm
Vui buồn chia sẻ nỗi âu
lo
Mỗi độ năm qua tuổi
chất chồng
Cố về gặp lại thỏa
lòng mong
Từng năm bạn cũ vơi dần
mãi
Vời vợi tiếc thương
nặng tấm lòng
Đến lúc chỉ còn một đứa thôi
Bạn bè ngày trước đi
cả rồi
Nhớ ngày họp mặt đầu
năm mới
Thắp nén hương trầm
khóc bạn tôi
Từ Ngọc Nam đọc cho bạn bè nghe vào một
buổi họp mặt truyền thống mồng 4 Tết tại Phan Thiết, ai nghe cũng động lòng.Nhưng tác
giả bài thơ ra đi không đầy một năm sau. Nam đâu có dè “Ngày họp mặt đầu năm mới”
lại chính là thời gian bạn bè “ Thắp nén
hương trầm khóc “cho mình .
Với ông đồ già Phạm Gia Cẩn ,hình như có
cái gì hao hao.Tôi nhớ chính Cẩn cũng từng viết:
Mỗi năm Tết có một
lần
Gặp nhau bạn cũ dần dần thưa đi
Dẫu rằng gặp mặt
biệt ly
Lẽ thường tạo hoá
cười khì thế thôi
Nhưng sao ta vẫn cảm
hoài…
Nỗi cảm hoài của ông đồ Phạm Gia vơi đi
được phần nào từ khi định cư tại Australia vì tại đây ODG rất thành công trong
việc dạy và triễn lãm thư pháp .Mới 2 năm trước ,đúng mồng 2 Tết ông đồ già Cẩn
đã chủ trì Ngày Hội thư pháp ở Canberra rất thành công.Tôi đã chúc mừng và động
viên Cẩn bảo trọng sức khỏe, giữ vững niềm đam mê nghệ thuật để tiếp tục trải lòng
qua nét bút góp phần tô đẹp văn hóa Việt.
Còn nhớ thời gian đó Sài Gòn đang dịch bệnh covid-19
hoành hành, người dân thành phố bấn loạn âu lo về sức khỏe,thấy cuộc đời mong
manh không biết ra sao ngày mai... Cũng vì covid-19,năm 2022 ODG không về Việt
Nam ăn Tết với con gái và họp mặt mồng 2 Tết tại Sài Gòn cùng bạn bè PBCPT như những
năm trước .Tôi đã đùa chơi gửi Cẩn mấy câu nhái bài thơ Ông Đồ của Vũ Đình Liên
:
Mỗi năm mai vàng nở
Ông đồ Cẩn lại về
Thăm cô con gái nhỏ
Và gặp bạn bè xưa
Bao nhiêu người tấm tắc
Thầm khen ông bạn già
Chẳng nề hà tuổi tác
Bay từ nước Úc xa
Về Việt Nam ăn Tết
Hẹn nhau đúng mồng hai
Họp mặt các bạn cũ
Hàn huyên chuyện lai rai
Trường xưa vẫn còn đấy
Thầy cô đã đi xa
Hàng cây già ủ rũ
Cổng trường cũng đổi
thay
Năm nay ông đồ Cẩn
Bận việc báo không về
Bữa tiệc mồng hai Tết
Cũng đành gác lại thôi
Hay tin dạ xót xa
Thương nhớ người bạn
già
Mong ông vui và khoẻ
Sang năm gặp lại nha !
……….
Tết Quý Mão 2023,một lần nữa bạn bè
PBCPT tại Sài Gòn họp mặt lại thiếu vắng ODG.Và chúng tôi những buổi họp mặt mai
sau sẽ chẳng bao giờ hay tin của bạn Cẩn từ Canberra nữa. Có lẽ bài thơ dưới sẽ là di bút của ODG gửi cho tôi :
Bạn ở phương trời xa
Không biết Đào Mai đã
nở chưa
Tôi ở mãi tận cùng trời
nam
Chợt nhìn Đào Mai nở
Bỗng thấy nhớ quê nhà.
Biết bao giờ trở lại cố
hương
Gặp người thân quen cũ
Tâm tình chuyện tháng
năm
Cùng nhìn Đào Mai nở
Và cạn chén Quỳnh
tương!
ODG (Canberra 2022)
Chào buồn và...
HOA HỌC TRÒ-Trời đất dành riêng tuổi học trò.Một loài hoa đỏ rất nên thơ...
Mỗi năm hoa nở mùa thi đến.Chạnh nhớ trường xưa nhớ bạn bè .Nguyenuthang ..




.jpg)
.jpg)

.jpg)





