VỀ HAI BÀI THƠ NGUYỄN TRÃI GỬI THỊ LỘ

                                         Nguyễn Trãi và Thị Lộ

        Thuở còn ngồi trên ghế nhà trường ,học sinh nào cũng thích thú khi nghe thầy giảng về bài thơ "Ghẹo Thị Lộ" tương truyền là của Nguyễn Trãi.Lớn lên rồi có con ,có cháu khi cùng bạn bè ôn lại chuyện học văn thơ ngày trước khó thể hình dung được một đại công thần, vào thời Khổng giáo cực thịnh ở nước ta, lại có thể cợt nhả một thiếu nữ mới lớn, đáng hàng cháu chắt của mình. Bài thơ này sau này bị nhiều người phản bác cho rằng tác giả không phải là Nguyễn Trãi mà có một bài thơ khác,bài thơ tình đầu tiên của văn học cổ Việt Nam, mới chính là của ông .
( Chú thích của blogger )

A.Bài thơ Ghẹo Thị Lộ không phải là của Nguyễn Trãi

Ai cũng biết bài thơ gọi là ‘Ghẹo Thị Lộ’ tương truyền là của Nguyễn Trãi:

Ả ở đâu bán chiếu gon,
Hỏi xem chiếu ấy hết hay còn?
Xuân thu nay được bao nhiêu tuổi
Đã có chồng chưa được mấy con?

Và bài thơ trả lời tương truyền là của thiếu nữ Thị Lộ:

Em ở Hồ Tây bán chiếu gon,
Việc chi ông hỏi hết hay còn,
Xuân thu nay được trăng tròn lẻ,
Chồng còn chưa có, có chi con!

Bài thơ suông sẻ, không có chữ khó do ngày xưa gọi cách khác nay cách khác, cũng không có cấu trúc câu văn làm khổ người đọc hiện nay. Chỉ có một từ khó là gon trong từ chiếu gon. Tự điển Huình Tịnh của không có từ gon, tuy rằng có tới 53 mục từ chiếu như sau: 

Chiếu cạp | Chiếu bông | Chiếu du | Chiếu chẽ | Chiếu chỉ | Ban chiếu chỉ | Chiếu | Chiếu thơ | Chiếu dụ | Chiếu liếp | Chiếu lác | Chiếu mây | Chiếu ngà | Chiếu bạch định | Chiếu kế | Hàng chiếu liếp | Chiếu hoa | Chiếu dày trân | Chiếu nôi | Chiếu manh | Chiếu đất màn trời | Chiếu sáng | Chiếu khắp | Chiếu hào quang | Nhựt nguyệt tuy minh nan chiếu phúc bồn chi hạ | Ngồi đồng chiếu kính | Chiếu ứng| Chiếu theo | Chiếu giám | Linh tê chiếu thủy | Đèn chiếu ngủ sắc | Chiếu tướng | Chiếu cố | Chiếu con cờ | Chiếu diễn | Đổng giám, chiếu giám, giám lượng, giám nguyên | Đắp chiếu dọc | Chiếu đắp | Liệt chiếu giầng | Giầng cao chiếu sạch | Giầng ngà chiếu ngọc |Chiếu hội | Chiếu y | Chiếu kiến | Ngồi đồng chiếu kiến | Chiếu kính | Chiếu lâm | Chiếu lệ | Chiếu luật | Ngồi đồng chiếu kinh | Chiếu nhận | Chiếu quản | Ra chiếu chỉ | 

Hai tự điển Génibrel và Taberd đều có giải thích gon 棍 (mượn từ côn) là một loại lác, loại bàng (espèce de jonc). Chắc xưa ở miền Nam có nhiều loại lác, bàng để làm chiếu làm nóp, làm giỏ, làm cặp học trò, làm buồm nên vùng chợ lớn ngày xưa có đường tên gọi là Quaie des Joncs…

Ngoại sử kể lại là từ sau cuộc đối đáp đó cô bán chiếu Thị Lộ trở thành nàng hầu thân cận nhứt của đại thần Nguyễn Trãi… và sau đó xảy ra chuyện tru di tam tộc họ nhà Nguyễn Trãi do cái án vườn trái vải (lệ chi viên).

Tôi không được hân hạnh thấy hai bài xướng họa trên trong chính sử nào, của Ngô Sĩ Liên chẳng hạn, cũng chưa thấy trong một sách Nôm nào, chỉ thấy trong các sách bằng quốc ngữ chép qua chép lại.

Từ đó tôi ngờ rằng hai bài xướng họa nầy xuất phát từ cảm hứng của một nhà Nho nào đó khoảng giao thời giửa hai thế kỷ 19, 20, cảm hứng phát ra từ trong thâm tâm ông - hay do ông mô phỏng một bài thơ nào mà ông thich - trong khi ông sáng tác ra truyền thuyết ‘Thị Lộ- Con rắn trả thù’ để giải thích về trường hợp oan ức của đại công thần Nguyễn Trãi. Lý do là ta khó thể hình dung được một đại công thần, vào thời Khổng giáo cực thịnh ở nước ta, lại có thể cợt nhả một thiếu nữ mới lớn, đáng hàng cháu chắt của mình. Sự tưởng tượng của tác giả bài thơ đó càng bộc lộ hơn khi ta đọc Quốc Âm Thi Tập của Nguyễn Trãi với lời thơ gút mắt xa xưa của vần thơ cũng như của ngôn từ. Lấy đại bài đầu tiên: Thủ vĩ ngâm:

Góc thành Nam lều một căn.
No nước uống, thiếu cơm ăn.
Con đòi trốn dường ai quyến,
Bà ngựa gầy thiếu kẻ chăn.
Ao bởi hẹp hòi khôn thả cá,
Nhà quen thú thứa ngại nuôi vằn.
Triều quan chẳng phải ẩn chẳng phải.
Góc thành Nam lều một căn.

Bài thơ có hai điểm khó căn bản:

a. Từ ngữ xưa: con đòi (tớ gái, hầu gái, tỳ nữ..), bà ngựa (con ngựa, ngựa), vằn (con chó, con vện), quyến (dụ, dụ dỗ), hẹp hòi (chật chội, nhỏ), thú thứa (thanh thản, thong thả), triều quan(quan trong triều đình).
b. Cách nói khác ngày nay: no nước uống (nước thì có nhiều), thiếu cơm ăn (thức ăn thì không đù), dường ai quyến (bỏ đi, như là có ai dụ dỗ)…

Không phải chỉ có bài nầy mới khác xa với hơi hướm của bài ghẹo Thị Lộ, bài nào trong Quốc Âm thi Tập cũng vậy, khác biệt như trắng và đen.
Chuyện nầy cũng như chuyện quyển Gia Huấn Ca mà trước đây có thời được gán cho Nguyễn Trãi, và mấy chục năm trước cái thoại nầy đã bị bác bỏ đi bởi học giới.
Mươi năm trước tôi được người bạn tặng cho quyển sách mỏng, toàn chữ Nôm viết ở mặt sau những tờ lịch sách, nói là sưu tập ở Cái Tàu Hạ, Sadéc. Trang đầu có ghi Tân Dậu niên 辛酉年, bát nguyệt 捌月, sơ thập nhựt 初拾日, trò Qui ký 徒䢜記 . Tức là trò Qui ghi chép ngày mồng 10, tháng tám, năm Tân Dậu, trong đó có bài thơ tôi xin ghi lại (theo bản chụp trên):

- Con gái nhà ai bán rượu ngon,
Lại đây anh hỏi hết hay còn.
Xuân đến năm nay mười mấy tuổi,
Thằng bồng con nẩy cháu hay con.

- Vốn thiệt tôi là bán rượu ngon,
Mua không mà hỏi hết hay còn.
Xuân đến năm nay mười tám tuổi,
Chồng đà chưa có lọ là con.
(NVS phiên âm)

Bài chép trong sách Nôm năm Tân Dậu (1921) vậy nó phải được truyền tụng ở đâu đó cả vài thập niên trước.
Và chắc hẳn là từ sự truyền tụng đó một thoại ta có bài bài bán rượu ngon nầy và một thoại ta có bài bán chiếu gon nói ở trên.
Tóm lại bài bán chiếu gon chắc chắn là không phải của Nguyễn Trãi. Nếu ở đâu đó có học giả nào đã xác nhận điều nầy với lý chứng khác thì chúng tôi rất mừng và cũng rất cảm ơn.
                                                         Nguyễn Văn Sâm 

(California, 26 tháng 9 năm 2017)

-------------------------------

B.   Về bài thơ tình của Nguyễn Trãi gửi Nguyễn Thị Lộ 

Giáo sư người Nga chuyên nghiên cứu văn học Việt Nam, N.I.Nikulin, trong công trình Văn học Việt Nam sơ thảo có cho rằng, bài thơ tình đầu tiên trong văn học Việt Nam là bài Xuân nhật tức sự 春日即事(1) của Huyền Quang (1254-1334) thời Trần. Nhưng bài ấy đã được GS Lê Mạnh Thát xác minh là một bài thơ của Trung Hoa chép nhầm vào văn học Việt Nam(2).

Bản Phúc Khê

Bài thơ của Nguyễn Trãi gửi Nguyễn Thị Lộ:

Loàn đan ướm hỏi khách lầu hồng,

Đầm ấm thì thương kẻ lạnh lùng,

Ngoài ấy dầu còn áo lẻ,

Cả lòng mượn lấy đắp cho cùng(3)

Bài thơ có những từ cổ như loàn đan: mạo muội, dám xin…; cả lòng: cả là lớn, rộng…, cả lòng: rộng lòng…

Thời điểm ấy như ta đã biết, Nguyễn Thị Lộ đã vào kinh làm Lễ nghi học sĩ trong cung vua Lê Thái Tông, Nguyễn Trãi thì ở Côn Sơn… Cho nên nói là ngoài ấy (ngoài kinh đô - đối với trong này: Côn Sơn).

Bài thơ nói với ta điều gì?

Trước hết, nó hé lộ cho ta một góc tình riêng, một góc tâm hồn rất đáng yêu, gần như là duy nhất trong 254 bài thơ Nôm của Nguyễn Trãi. Những bài thơ khác của ông, cả Nôm lẫn Hán, là những bài thơ thế sự, quốc sự, đạo đức, giao hòa với thiên nhiên… Chỉ duy có bài thơ này là bài thơ của Nguyễn Trãi-tình nhân. Người tình nhân ấy là người anh hùng Bình Ngô khai quốc, một nhà chính trị - quân sự, văn hóa vào hàng lỗi lạc nhất của quốc gia và của cả nhân loại nữa (ta nhớ câu của Irene Faber, nhà văn Đức: “Vào thế kỷ XV, châu Âu chưa có một nhân vật nào lớn như Nguyễn Trãi”).

Cái người thương, cái người yêu…, cái người tri kỷ nữa của Nguyễn Trãi… đã phải vào kinh theo lệnh vua. Một cuộc ly biệt đứt ruột. Nghĩa quân thần, luật lệ phong kiến ngày xưa, mệnh vua, vua bắt chết còn phải chết, huống chi là một người thiếp, một người bé mọn. Ngay luật lệ Trung cổ châu Âu, cũng còn có luật “hưởng trinh” (droit de cuissage), nghĩa là lãnh chúa là người được hưởng đêm đầu tiên của cặp vợ chồng nông nô mới cưới. Không rõ làm sao bà Lộ lọt vào mắt của vua Thái Tông, và không hiểu ông vua 20 tuổi này nghĩ gì khi cướp đi người thiếp yêu của vị đại công thần của triều đại - người đã từng bày mưu thắng giặc và góp công cả sáng lập nên triều đình mà Thái Tông là người kế nghiệp! Đây là cả một tấn kịch và về sau là cả một bi kịch.

Và thế là bà Lộ vào cung làm một chức quan là Lễ nghi học sĩ, một chức quan “giữ việc nghi điển, nghi trượng, pháp vật”, “phụ nữ được phong học sĩ là điều rất hiếm”(4). Chức quan ấy rõ ràng không phải là để theo “hầu” vua, ở bên cạnh vua, theo vua đi tuần du… Đủ biết chức quan ấy của bà Lộ chẳng qua chỉ là “hư chức”, chỉ là cái cớ để Thái Tông bắt Nguyễn Thị Lộ vào cung.

Trở lại bài thơ. Nguyễn Trãi ở Côn Sơn nhớ thương biết mấy người yêu. Ông có một chút ghen hờn thường tình của một người yêu: em ở trong cung “đầm ấm” thế, có thương kẻ ở “ngoài nội” này “lạnh lùng”. “Lạnh lùng” thì dễ hiểu, nhưng còn “đầm ấm” với ai khi xa cách người tình! Trong tiếng Việt, từ “đầm ấm” thường chỉ cảnh một gia đình thương yêu, hòa thuận, cơm lành canh ngọt… “cảm giác ấm cúng do quan hệ gần gũi thương yêu nhau - cảnh gia đình đầm ấm” (Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê chủ biên, tr.389). Nhưng một chút nghi ngờ trong yêu mến: ông vẫn nghĩ là bà vẫn “thương” ông, thương kẻ vì cách xa nên phải “lạnh lùng”.

Và một tứ thơ đột xuất, vụt hiện: Ở ngoài đó, “ví dầu” - nếu như có chiếc “áo lẻ”, người hãy rộng lòng đem đắp (“cho cùng”: cho cả hai ta? Cho đôi ta cùng đỡ “lạnh” - đỡ cô đơn? Nghĩa ấy có trong ca dao: “Ai đi đợi với tôi cùng/ Tôi còn dở mối tơ hồng chưa xe”. “Ai ơi thương lấy nhau cùng/ Đỗ ngâm ra giá đãi đằng nhau chi”). Chiếc áo lẻ (khác “áo kép”, nghĩa là một chiếc áo mỏng nhẹ, đơn giản, một chiếc áo mặc trong chứ không phải áo khoác ngoài như một chiếc áo chầu của bà Lễ nghi học sĩ?(5). Sự nài xin rất giản dị. Nhưng chiếc áo có hơi ấm của người yêu đó là cả một niềm yêu thương, một trời nhớ thương, một tín hiệu tình yêu vô tận…

Ta chú ý đến ngữ điệu của bài thơ này: nó rõ ràng là sự bày tỏ tình yêu, là sự bình đẳng trong yêu thương giữa hai người nam - nữ, là sự “hạ mình” của một vĩ nhân! Trước một người đẹp, một người yêu thông tuệ, Nguyễn Trãi đã bộc bạch lòng mình một cách chân tình. Ở đây ta không thấy hơi hướng dấu vết gì của vĩ nhân, chỉ thấy tình nhân, một tình nhân đích thực, trọn vẹn. “Dám xin” (loàn đan)(6); ướm: thăm dò, ướm ý, ướm lời, và ướm hỏi; nghĩa là chưa dám nói thẳng ra…

Thơ tình Việt Nam sau Nguyễn Trãi, kể cả thơ thời ta nữa, có bài nào “hiện đại” hơn bài này?

* * *

Về tuổi tác bà Nguyễn Thị Lộ: có thuyết nói bà Lộ theo Nguyễn Trãi đi kháng chiến Lam Sơn, nghĩa là có thể đi vào khoảng 1416 (năm “Hội thề Lũng Nhai” có Nguyễn Trãi tham dự) đến 1427 (năm khởi nghĩa thành công). Nếu thế thì bà Lộ lúc này đã luống tuổi. Nguyễn Trãi lúc này đã khoảng 60, thì bà Lộ bao nhiêu? Và tại sao Thái Tông lại có thể mê một người phụ nữ luống tuổi đến như vậy? Nhà vua thiếu gì…

Tờ bìa Ức Trai Di TậpDòng bên phải: Tự Đức Mậu Thìn thu Dòng giữa: Ức Trai tập Dòng bên trái: Phúc Khê nguyên bản

Tôi cho rằng, giả thuyết đó khó đứng vững về nhiều phương diện. “Thế sự trai yêu thiếp mọn” 世事𤳆腰妾悶 (Nguyễn Trãi - Bảo kính cảnh giới bài 52 - Quốc âm thi tập). Nguyễn Trãi lấy bà Lộ là “nạp thiếp”, bởi ông đã có vợ rồi (có bà vợ lẽ Phạm Thị Mẫn, có mang, trốn thoát trong thảm họa tru di, sau sinh ra Anh Vũ, được Lê Thánh Tông cho làm tri huyện (1464). “Nạp thiếp”, thì thiếp phải trẻ. Bà mẹ Nguyễn Du, con của một “kế toán trưởng” (câu kê) trong dinh Nguyễn Nghiễm, lúc lấy Nguyễn Nghiễm mới 16 tuổi, còn ông đã 48. “Lão dương” và “thiếu âm”.

Giai thoại Người con gái bán chiếu gon ở Tây Hồ; người con gái “Xuân thu tuổi mới trăng tròn lẻ”, tuy là giai thoại, nhưng cũng có thể có phần sự thực là người mà Nguyễn Trãi yêu mới chỉ chừng 16 tuổi! Ngày xưa, 13 tuổi đã có chồng, và gái 30 tuổi “đã toan về già”! Như vậy, Nguyễn Trãi có thể đã lấy bà Lộ, hợp lý nhất là sau khi kháng chiến thắng lợi, và lúc ấy bà rất trẻ (đi kháng chiến gian khổ mà “nạp thiếp”, rồi mang vào ở trong quân dinh - tầng trên thì Lê Lợi, tầng dưới là hai vợ chồng Nguyễn Trãi, như một nhà văn viết trong tiểu thuyết, sao tiện?).

Thế thì lúc Thái Tông mất (1442), bà Lộ nhiều lắm cũng chưa đến 30, cái tuổi mà tình dục học phương Tây cho là ở độ chín mùi nhất của tình dục (còn Thái Tông lúc mất mới 20 tuổi). Chắc chắn bà Lộ là người hay chữ, cũng có thể là một nghệ sĩ, một thi nhân nữa, nhưng trước hết phải là người rất đẹp. Một người mà vua phải mê, phải dùng quyền lực để đưa vào cung (ta nhớ chuyện Đường Minh Hoàng lấy Dương Quý Phi, vợ của con là Thọ Vương, khó nhọc đến thế nào), hẳn phải là một giai nhân tuyệt thế.l

 _____

(1) N.I.Nikulin - Lịch sử văn học Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Quốc học dịch, NXB Văn Học 2007, tr.574.

(2) Lê Mạnh Thát: Về tác giả bài thơ “Xuân nhật tức sự”, Tạp chí Văn Học, số 1/1984, tr.164-167. Bài Xuân nhật tức sự 春日即事 như sau:

Nhị bát giai nhân thích tú trì

Tử kinh hoa hạ chuyển hoàng ly

Khả lân vô hạn thương xuân ý

Tận tại đình trâm bất ngữ thì

二八佳人刺繡持

紫荊花下轉黃鸝

可憐無限傷春意

盡在停針不語時

“Giai nhân đôi tám ngồi thêu

Dưới dàn kinh tía oanh chào líu lo

Cảm thương xuân ý vô bờ

Là khi không nói thẫn thờ dừng kim”

(Theo một bản dịch cũ)

(3) Xem Nguyễn Trãi toàn tập - Tân biên, tập 3, tr.1103 (bài 209). Trung tâm Nghiên cứu Quốc học biên khảo, NXB Văn Học, 2000.

(4) Đỗ Văn Ninh - Từ điển chức quan Việt Nam, tr.400, NXB Thanh Niên, Hà Nội, 2002.

(5) Cụ Đào Duy Anh chú là cái áo thừa, áo không vào bộ thì có lẽ cũng cùng ý ấy. Còn chú: “chỉ cái áo lẻ loi, đơn chiếc, mà cũng là chỉ cảnh lẻ loi, cô đơn” như chúng tôi ở tr.1102 Nguyễn Trãi toàn tập - Tân biên thì có lẽ chỉ đúng ở phần đầu.

(6) “Loàn đan”, hoặc “làn đan” là một từ cổ. (Nó xuất hiện một lần nữa trong thơ Nguyễn Trãi bài 139: “Ta gìn nhân nghĩa chớ loàn đan”). Cụ Đào Duy Anh chú là lăng loàn, trái đạo. Xét trong văn cảnh câu thơ đang xét trên đây thì loàn đan không thể hiểu với ý nghĩa nặng nề như vậy, mà chỉ nên hiểu là mạo muội, dám xin.

"VUA SÁM HỐI" - BỨC DỊ TƯỢNG ĐỘC NHẤT VIỆT NAM

Bức tượng được sơn son thiếp vàng, tạc hình ảnh một nhà vua mặc triều phục đang quỳ gập người, hai bàn tay cung kính mở rộng để trên mặt đất, còn bên trên lưng là một pho tượng Phật cao lớn ngồi trên tòa sen nằm đè lên.

Tượng “Phật cưỡi vua” độc nhất vô nhị

Một chiều thu lang thang trên những con phố ở Hà Nội, đi ngang qua con phố Hàng Than, thấy chùa Hòe Nhai ngày nào giờ sửa sang lại khang trang quá, cửa chùa để ngỏ, tôi chợt dừng bước ghé chân vào thăm để tìm một chút tĩnh lặng giữa những mớ bộn bề của cuộc sống.

Mặt tiền của chùa Hòe Nhai ở Hà Nội.

Từng ngọn gió thu mát rười rượi thổi dọc theo dãy hàng lang đi quanh chùa, lại thêm cảnh vật yên tĩnh, trong lành khiến tâm hồn thư thái đến lạ thường. Đi dạo một vòng quanh chùa, bất ngờ tôi phát hiện ở gian phòng thờ bên trái thượng điện có một bức tượng hết sức kỳ dị thật mà không một ngôi chùa nào khác có được.

Đó là một bức tượng to, được sơn son thếp vàng, tượng tạc hình ảnh một nhà vua mặc triều phục đang quỳ gập người, hai bàn tay cung kính mở rộng để trên mặt đất, còn bên trên lưng là một pho tượng Phật cao lớn ngồi trên tòa sen đè lên lưng nhà vua.

Đem sự tò mò đến hỏi trụ trì của chùa là hòa thượng Thích Tâm Hoan, tôi mới được hay biết đằng sau bức tượng này là cả một truyền kì dài gắn với tên tuổi của một vị vua trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Trụ trì Thích Tâm Hoan cho biết: “Bức tượng này là độc nhất vô nhị, không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả trên thế giới, có bao nhiêu người được chiêm ngưỡng là bấy nhiêu sự ngỡ ngàng và ngạc nhiên khi được nghe về huyền tích sự ra đời của tượng “vua sám hối”.

 Nhiều người khi nhìn bức tượng này cho rằng đây là một sự trừng phạt nhưng trái lại, “Dáng quỳ gối phủ phục sát mặt đất của tượng vua thể hiện một sự quy phục tuyệt đối. Đó là sự hối lỗi chân thành, một sự thay đổi xuất phát từ sâu sắc trong tim chứ không gượng ép và do đó đây là một sự nhận lỗi, sửa sai chứ không phải là một sự trừng phạt”, nhà sư Thích Tâm Hoan nói.

“Pho tượng không chỉ là một sự hoài cổ, mà nó là một bài học lưu truyền cho muôn đời sau học tập. Làm người ai cũng phải sửa bỏ thói hư tật xấu thì mới đạt được kết quả tốt. Ai sống trên đời cũng đều mắc sai lầm, nhưng điều quan trọng là phải biết nhìn nhận và sửa sai, để được tha thứ. Khi biết nhận lỗi, những người khác sẽ không đánh giá và quy tội nữa.

Sự ra đời của pho tượng sám hối kỳ lạ

Theo lời của trụ trì Thích Tâm Hoan, thì vào khoảng năm 1670, lúc này Phật giáo đang trong thời kỳ suy sụp, các nhà sư đều điêu đứng vì bị cho rằng sự tồn tại của họ là không có lợi cho xã hội, các tăng ni và phật tử trong chùa đều là những người lười nhác và sống ỉ lại vào sự hảo tâm của mọi người, lãng phí của cải.

Khi vua Lê Hy Tông lên nắm quyền năm 1675 đã ra sắc lệnh đuổi hết sư sãi ở các chùa lên rừng, ai ngoan cố không đi sẽ bị khép vào trọng tội đem ra xử trảm, khiến Phật giáo thời kỳ này rơi vào thảm cảnh hơn bao giờ hết trong lịch sử. Chùa triền bỏ hoang, kẻ cắp vào tàn phá, các nhà sư phải bỏ lên rừng, nhiều người không chịu được đói rét lại cởi áo cà sa quay về kiếp phàm trần.

Cùng thời gian này có một vị thiền sư đắc đạo tên Tông Diễn, ông thuộc thế hệ thứ hai của phái Tào Động. Ông được mọi người thời bấy giờ gọi là “tổ cua” vì tương truyền có một lần Tông Diễn mua được một mớ cua mẹ sau đó liền thả hết chúng trở về mương vì khi nhìn thấy chúng sùi bọt ông cho rằng chúng đang than khóc cho số phận của mình.

Nhìn thấy sự đi xuống của Phật giáo và sự khốn khổ của các vị sư, Tông Diễn đã quyết tâm tìm cách trở về kinh thành Thăng Long nơi có vua Lê Hy Tông ngự để ngộ giác tư tưởng nhà Vua, cứu lại niềm tin Phật pháp vô biên.

Vì khi đó vua Lê Hy Tông đang rất kì thị và căm ghét nhà sư nên Tông Diễn phải cải trang sau đó giả vờ dâng tặng nhà vua một viên ngọc quý, nhưng thực chất bên trong là một tờ sớ được viết bằng tâm huyết của Tông Diễn, giúp vua Hy Tông ngộ ra được chân lý của Phật giáo.

Điều mà bức sớ của Tông Diễn muốn nói với vua Hy Tông là ở đời Trần, đời Lý, các vua hết sức coi trọng đạo Phật và rồi quốc gia thịnh trị, đạo Phật khiến người ta biết ăn uống đúng mực, không sân si, không giết người cướp của, nó như một viên ngọc quý của quốc gia, vậy tại sao cho đến giờ đạo Phật lại bị cho rằng không mang lại lợi ích gì cho xã hội…

Khi truyền đến tay, vua Hy Tông sau khi đọc hết bức sớ chứa đầy những suy nghĩ đúng đắn của vị thiền sư trong giây lát như bừng tỉnh, thoát khỏi cơn mộng mị. Nhà vua liền lập tức cho triệu ngay Tông Diễn vào triều, cúi mình tạ lỗi trước nhà sư, sau đó thu hồi sắc lệnh cấm Phật giáo và hứa sẽ sửa mình với Tông Diễn.

Để thể hiện lòng thành, vua cho người tạc bức tượng lớn mà trong đó có hình nhà vua lấy theo mẫu vua Hy Tông đang phủ phục dưới đất cõng trên lưng tượng đức phật Thích Ca Mâu Ni đang ngồi thiền trên đài sen và đặt tên đó là bức tượng “vua sám hối”.

Tượng “vua sám hối” độc nhất vô nhị đã được ghi vào sách kỷ lục Guinness.

Bức tượng do vua Hy Tông sai tạc ngoài việc để sám hối với đức Phật vì hành động “phá đạo” của mình, ông còn muốn tất cả mọi người hãy tự biết tu thân sửa mình để sống tốt hơn, nhất là những quan lại nắm chức, cầm quyền trong tay cũng phải xem lại chính mình. Sự ngự trị trong cõi này còn có một cõi ngự trị siêu hùng ưu việt hơn, đó là lực lượng của trí tuệ, một sự tự thân, của bản thể duy nhất.

Bức tượng kỳ lạ bí ẩn ở chùa Hòe Nhai, Hà Nội.

Như vua Lê Hy Tông, người mang quyền lực tối cao trong một nhà nước đã biết nhận lỗi, sửa lỗi. Sự sám hối này không chỉ cho mình ông, mà còn để răn dạy bao thế hệ về sau nữa”, nhà sư Thích Tâm Hoan chỉ dạy.

Năm 2006, nhân dịp UNESCO công nhận lễ Phật đản là lễ hội tôn giáo thế giới, nhiều công trình văn hóa Phật giáo đặc sắc khắp châu Á được nhắc đến, trong đó có pho tượng Vua sám hối độc nhất ở Việt Nam, với tạo hình độc đáo. Hiện tượng “vua sám hối” cũng được ghi vào sách kỷ lục Guinness.

Kinh Vân

TIẾNG ĐÀN PIANO NỬA ĐÊM

        Một người bạn gởi cho tôi câu chuyện này, không rõ tác giả, một câu chuyện thực sự cảm động và hàm chứa nhiều ý nghĩa sâu xa về cuộc sống… Tựa do Nguyễn Ðại Hoàng (NÐH) đặt lại. Câu chuyện dưới đây tôi cũng đã từng được đọc ở đâu đó rồi, và đã quên. Nhưng sáng nay nhận được thư của anh NÐH gửi kèm truyện này cho tôi, với mấy lời sau: “Ðây là một câu chuyện nên gởi đến cộng đồng. Xã hội nào mà còn nhiều người biết rung động trước cái đẹp, cái khổ đau thì xã hội ấy vẫn còn cơ hội…” Hoàn toàn đồng ý với nhận định của anh, tôi cho đăng bài này lên đây để mọi người cùng đọc, và hy vọng câu chuyện sẽ nhắc mọi người nhớ rằng điều làm cho con người còn là người chính là ở lòng nhân.(Luu Vu)

        Một ngày anh hẹn chị ra quán cà phê trước nhà ga chính của thành phố Bremen. Câu đầu tiên khi gặp anh, chị nói trong sự cáu gắt:
– Ông lại bán xe rồi hay sao mà đi tàu lên đây?
Anh cúi đầu trả lời lí nhí trong hổ thẹn:
– Ừ thì bán rồi, vì cũng không có nhu cầu lắm!
Chị sầm mặt xuống:
– Ông lúc nào cũng vậy, suốt đời không ngóc lên đầu lên được. Hẹn tôi ra đây có chuyện gì vậy?
Khó khăn lắm anh mới có thể nói với chị điều mà anh muốn nhờ. Chị cũng khó khăn lắm mới có thể trả lời từ chối:
– Nhưng mà gia đình tôi đang yên lành, nếu đưa con bé về e sẽ chẳng còn được bình yên nữa!
Anh năn nỉ, nhưng thật sự là anh rất bối rối:
– Con bé đã đến tuổi dậy thì, anh là đàn ông, không thể gần gũi và dạy dỗ chu đáo cho nó được. Anh chưa bao giờ cầu xin em điều gì, chỉ lần này thôi. Chỉ cần nửa năm hay vài ba tháng gì cũng được. Em là phụ nữ em gần nó, em hướng dẫn và khuyên bảo nó trong một thời gian để nó tập làm quen với cuộc sống của một thiếu nữ, sau đó anh sẽ lại đón nó về.
Chị thở dài:
– Ông lúc nào cũng mang xui xẻo cho tôi. Thôi được rồi, ông về đi, để tôi về bàn lại với chồng tôi đã. Có gì tôi sẽ gọi điện thông báo cho ông sau.
Anh nhìn chị với ánh mắt đầy hàm ơn. Anh đứng dậy, đầu cúi xuống như có lỗi, tiễn chị ra xe rồi thở dài, lùi lũi bước vào nhà ga đáp tàu trở lại Hamburg.
Anh và chị trước kia là vợ chồng. Họ yêu nhau từ hồi còn học phổ thông. Anh đi lao động xuất khẩu ở Ðông Ðức. Chị theo học Ðại Học Sư Phạm Hà Nội 1. Ngày bức tường Berlin sụp đổ, anh chạy sang phía Tây Ðức. Chị tốt nghiệp đại học, về làm giáo viên cấp 3 huyện Thái Thụy, Thái Bình. Họ vẫn liên lạc và chờ đợi nhau.
Khi đã có giấy tờ cư trú hợp lệ, anh về làm đám cưới với chị, rồi làm thủ tục đón chị sang Ðức.
Vừa sang Ðức, thấy bạn bè anh ai cũng thành đạt, đa số ai cũng có nhà hàng, hay cửa tiệm buôn bán, chỉ có anh là vẫn còn đi làm phụ bếp thuê cho người ta. Chị trách anh vô dụng. Anh không nói gì, chỉ hơi buồn vì chị không hiểu: Ðể có đủ tiền bạc và điều kiện lo thủ tục cho chị sang được đây, anh đã vất vả tiết kiệm mấy năm trời mới được. Như vậy mà anh đã không dám mạo hiểm ra làm ăn.
“Ðồ cù lần, đồ đàn ông vô dụng…” đó là câu nói cửa miệng chị dành cho anh, sau khi anh và chị có bé Hương.
Bé Hương sinh thiếu tháng, phải nuôi lồng kính đến hơn nửa năm mới được về nhà. Khi bác sĩ thông báo cho vợ chồng anh biết bé Hương bị thiểu năng bẩm sinh. Giông tố bắt đầu thực sự nổi lên từ đó: Chị trách anh, đến một đứa con cũng không làm cho ra hồn thì hỏi làm được gì chứ. Anh ngậm đắng nuốt cay nhận lỗi về mình và dồn hết tình thương cho đứa con gái xấu số.
Bé Hương được 3 tuổi, chị muốn ly dị với anh. Chị nói, ông buông tha cho tôi, sống với ông đời tôi coi như tàn. Anh đồng ý vì anh biết chị nói đúng. Anh là người chậm chạp, không có chủ kiến và không có chí tiến thân, sống an phận thủ thường. Nếu cứ rằng buộc sẽ làm khổ chị. Bé Hương 3 tuổi mà chưa biết nói. Chị cũng rất thương con, nhưng vì bận bịu làm ăn nên việc chăm sóc con bé hầu hết là do anh làm. Vì vậy mà con bé quấn quít bố hơn mẹ. Biết vậy nên chị cũng rất yên tâm và nhẹ nhõm nhường quyền nuôi dưỡng con bé cho anh khi làm thủ tục ly hôn. Ly dị được gần 1 năm thì chị tái giá. Chị sinh thêm một đứa con trai với người chồng mới. Thành phố Bremen là thành phố nhỏ. Người Việt ở đó hầu như đều biết nhau. Chị cảm thấy khó chịu khi thỉnh thoảng bắt gặp cha con anh đi mua sắm trên phố. Chị gặp anh và nói với anh điều đó. Anh biết ý chị nên chuyển về Hamburg sinh sống.
Chị không phải là người vô tâm, nên thỉnh thoảng vẫn gửi tiền nuôi dưỡng con cho anh. Trong những dịp năm mới hay Noel, chị cũng có quà riêng cho con bé. Nhiều năm, nếu có thời gian, chị còn đến trực tiếp tặng quà cho con bé trước ngày lễ Giáng Sinh nữa.
Thấm thoát đó mà giờ đây con bé đã sắp trở thành một thiếu nữ. Tuy chị không biết cụ thể thế nào. Chị chỉ hiểu, dù con bé lớn lên trong tật nguyền hẩm hiu nhưng anh rất thương nó. Chị cũng biết con bé gặp vấn đề trong giao tiếp, phải đi học trường khuyết tật. Nhưng con bé rất ngoan. Anh cũng không phải vất vả vì nó nhiều. Nó bị bệnh thiểu năng, trí tuệ hạn chế, phát âm khó khăn. Tuy vậy nó vẫn biết tự chăm sóc mình trong sinh hoạt cá nhân. Thậm chí nó còn biết giúp anh một số công việc lặt vặt trong nhà…
Chồng chị đã đồng ý cho chị đón con bé về tạm sống với chị vài tháng, với điều kiện trong thời gian con bé về sống chung với vợ chồng chị, anh không được ghé thăm. Chị cũng muốn thế, vì chị cảm thấy hổ thẹn khi phải tiếp xúc với vẻ mặt đần đần dài dại của anh.
Vợ chồng chị đã mua nhà. Nhà rộng, nên con bé được ở riêng một phòng. Chị đã xin cho con bé theo học tạm thời ở một trường khuyết tật ở gần nhà. Con bé tự đi đến trường và tự về được.
Ði học về, nó cứ thui thủi một mình trong phòng. Ðứa em trai cùng mẹ của nó, cũng như mẹ nó và bố dượng nó rất ít khi quan tâm đến nó. Niềm vui duy nhất của nó là chờ điện thoại của bố. Nó phát âm không chuẩn và nói rất khó khăn, nên hầu như nó chỉ nghe bố nói chuyện. Bố dặn dò nó rất nhiều và thỉnh thoảng còn hát cho nó nghe.
Em trai nó học thêm piano, nên nhà mẹ nó có cái đàn piano rất đẹp để ở phòng khách.
Có lần nó sờ và bấm bấm vài nốt. Mẹ mắng nó không được phá đàn của em. Nên từ đó nó không dám đụng đến nữa. Có hôm anh gọi điện thoại cho nó, nó nghèn nghẹn nói lõm bõm: “…đàn… đàn…klavia…con muốn…” Anh thở dài và hát cho nó nghe.
Tháng đầu, hầu như ngày nào anh cũng gọi điện thoại cho nó. Rồi thưa dần, thưa dần.
Cho đến một ngày anh không gọi cho nó nữa. Sau một tuần đăng đẳng không nghe anh gọi điện thoại. Con bé bỏ ăn và nằm bẹp ở nhà không đi học. Chị không biết gì cứ mắng nó giở chứng.
Một đêm, chị bỗng bật choàng dậy khi nghe tiếng đàn piano vang lên. Chị chạy ra phòng khách, thấy con bé đang ngồi đánh đàn say sưa. Nó vừa đánh vừa hát thì thầm trong miệng. Chị cứ há hốc mồm ra kinh ngạc. Chị không thể tưởng tượng nổi là con bé chơi piano điêu luyện như vậy. Chị chợt nhớ ra, đã có lần anh nói với chị, con bé ở trường khuyết tật có học đàn piano, cô giáo khen con bé có năng khiếu. Lần đó chị tưởng anh kể chuyện lấy lòng chị nên chị không quan tâm.
Chị đến gần sau lưng nó, và lặng lẽ ngắm nhìn nó đánh đàn. Chị cúi xuống và lắng nghe con bé hát thầm thì cái gì… Và chị sởn cả da gà, khi chị nghe con bé hát rõ ràng từng tiếng một, mà lại là hát bằng tiếng Việt hẳn hoi: “…Nhớ những năm xa xưa ngày cha đã già với bao sầu lo… sống với cha êm như làn mây trắng… Nhớ đến năm xưa còn bé, đêm đêm về cha hôn chúng con…với tháng năm nhanh tựa gió… Ôi cha già đi, cha biết không…”
Chị vòng tay ra trước cổ nó và nhẹ níu, ôm nó vào lòng. Lần đầu tiên chị ôm nó âu yếm như vậy. Chị thấy tay mình âm ấm. Nó ngừng đàn đưa tay lên ôm riết tay mẹ vào lồng ngực. Nó khóc. Chị xoay vai nó lại, nhìn vào khuôn mặt đầm đìa nước mắt của nó. Nó chìa cho chị một tờ giấy giấy khổ A4 đã gần như nhàu nát.
Chị cầm tờ giấy và chăm chú đọc, rồi thở hắt ra nhìn nó hỏi, con biết bố con bị ung thư lâu chưa. Nó chìa bốn ngón tay ra trước mặt mẹ. Chị hỏi, bốn tháng rồi hả. Nó gật đầu.
Chị nhìn chăm chăm vào tờ giấy, và từ từ ngồi thụp xuống nền nhà, rũ rượi thở dài.
Con bé hốt hoảng đến bên mẹ, ôm mẹ vào lòng, vuốt mặt mẹ, rồi vừa ấp úng nói vừa ra hiệu cho mẹ. Ðại ý là nó diễn đạt rằng:
– Bố lên ở trên Thiên Ðường rồi, mẹ yên tâm, con đã xin vào nội trú ở trường dưới Hamburg, ngày mai con sẽ về dưới đó, con không ở lại đây lâu để làm phiền mẹ và em đâu, con về ở tạm đây là vì bố muốn thế, bố muốn mình ra được nhẹ nhàng và yên tâm là có mẹ ở bên con…”
Chị cũng ôm nó vào lòng, vỗ vỗ vào vai nó và nói, con gái ngoan của mẹ.     Ngày mai nếu mẹ sắp xếp được công việc, mẹ sẽ đưa con về Hamburg…
        Tôi nghe người ta kể lại chuyện này, khi đi dự một cuộc biểu diễn nghệ thuật của học sinh khuyết tật và khiếm thị. Khi thấy em gái đệm đàn piano cho dàn đồng ca, cứ khăng khăng đòi phải đàn và hát bài hát “Người Cha Yêu Dấu” bằng tiếng Việt trước, sau đó mới chịu đệm đàn cho dàn đồng ca tiếng Ðức. Quá kinh ngạc nên tôi cứ gạn hỏi mãi người trong ban tổ chức. Cuối cùng họ đã kể cho tôi nghe câu chuyện như vậy.

QUÁN VÔ NGÔN -REACHING OUT HỘI AN

Reaching out Hội An

        Bạn đã bao giờ chơi trò im lặng? Không phải là im lặng để giữ một bí mật hay im lặng trước một sự việc gì đó… Chỉ đơn giản là im lặng không nói trong 15s? Tôi đã từng chơi trò đó, chỉ 15 giây, và 15 lần trong 15 ngày, kết quả là 14 – 1. Phần thắng thuộc về cô bạn cùng phòng của tôi vào năm đầu đại học.

      Và cuộc sống không êm ả trôi đi, rời khỏi tổ ấm để bước vào giảng đường, với những buổi làm thêm, dạy thêm, đi thị trường buộc bạn phải trưởng thành hơn. Sự im lặng đôi khi tự tìm đến với bạn để rồi một ngày kia, giữa trưa Hội An đầy sắc hồng của bông giấy, đầy mồ hôi của những cụ già bóng xế lượm ve chai hay chật vật bước chân cô bán tàu hủ dạo, bán chè bắp, bánh chuối chiên, me dầm… Hay thoang thoảng đâu đó mùi sáp thơm của những du khách như mê hoặc trẻ con…

Reaching out – hình Facebook

Enjoy the silence 

Whisper please

Mời thưởng thức trà vô ngôn  

Và xin thì thầm yên tĩnh

Phải đến lần thứ 2 bước vào quán, tôi mới nhận thấy những dòng chữ này được đặt tinh tế ở mỗi góc phòng. Có thể do bị mê hoặc bởi những cốc nước màu xanh đỏ hồng tím, bởi màu của những chiếc ly, hay những viên đá cà phê li ti còn thơm mùi Robusta hoặc một chút đường phèn nấu, pha thêm chút nước quế, nước gừng, chút mật ong hay chút sữa, từng thức đựng trong từng hũ nhỏ và một cái chìa tay nhẹ nhàng, một nụ cười trìu mến, một đôi mắt biết nói.

Một góc nhỏ trong quán

        Phải kể đến bước chân đầu tiên vào quán, chúng tôi gặp ngay một nhóm bạn trẻ đến từ Hà Nội, không ồn ào nhưng cũng đủ náo nhiệt, họ từng người, thay phiên nhau, chỉ với một túi nhỏ trên tay nhưng đầy đủ áo váy với đủ phong cách, kia là cô nàng cực kỳ cá tính với bộ váy ngắn, áo vest cách điệu, nhu mì hơn với cô gái váy toan màu mỡ gà hay cổ áo bồng bềnh mây hồng với bạn gái đôi mươi. Những bức ảnh ra đời, tôi ngạc nhiên với độ nhanh nhẹn và selfie của nhóm trẻ, bởi lẽ đâu cần ồn ào, đâu cần chen lấn hay đâu cần cảm giác thúc bách, họ có thể làm được nơi không gian của Beautiful of silence.

     Có lẽ đã đến lúc nói về Reaching out, một quán trà nhỏ nằm giữa lòng Hội An, ngay con đường Trần Phú, một trong những con đường đẹp nhất phố cổ Hội An giờ và cũng là con đường trung tâm với những ngôi nhà cổ mang kiến trúc Á Ðông cổ kính. Từ năm 2004, khi Hội An bắt đầu thí nghiệm phố đi bộ và xe không động cơ vào mỗi dịp cuối tuần, đến nay, thành phố này đã mở rộng đường phố đi bộ không những trong phố cổ mà còn một số con đường ngoại vi với tất cả các ngày trong tuần. Có lẽ cũng chính nhờ thế nhiều du khách dễ dàng lạc chân vào quán khi đang dạo bước phố cổ.

        Những chiếc bàn gỗ thông xinh xắn, với một khoảng sân với giếng cổ và cây khế rũ bóng, bên một tường rêu lăn tăn nắng, kia là một góc phòng nhỏ với bộ phản gỗ xinh xinh cho không gian gia đình với thế giới thú bông và những cuốn sách, Reaching out hút hồn khách đến với những thức trà thơm ngon và cà phê nguyên chất của mình.

Một chút rảnh

                         Ðó, cô gái Reaching out của tôi.

         Ðiều đặc biệt trong quán này là những nhân viên khiếm thính của quán; chẳng ai sỗ sàng để mọi người xung quanh thấy phiền khi mình gọi thức uống hay tính tiền; cũng chẳng nghĩ mình đợi lâu khi cà phê, trà được ủ kỹ; chẳng có ngột ngạt mà đơn giản đó là thanh thản, bình yên. Những chiếc bánh quy mới nướng ra lò; vài lát mứt gừng mùa đông hay chút mứt dừa để biết vị Tết Việt. Và bạn sẽ không có cảm giác đợi  lâu nếu ngồi và quan sát những nụ cười đằm thắm và đáng yêu trên môi của mỗi người.

“Cạch, cạch, cạch..”

       Những cô gái vô ngôn với nụ cười điềm nhiên đi đến, họ sẽ nhận những mẫu giấy khách đã viết sẵn món gọi; và sẽ xuất hiện trở lại nếu bạn cần thêm thứ gì, chỉ cần bạn đưa một bảng gỗ nhỏ có dán miếng giấy ghi thứ gì bạn cần lên.

Xong đâu đấy, tĩnh lặng chút để thấy cái diệu kỳ của vô ngôn.

        Xin cám ơn đời mỗi sớm mai thức dậy, 

                       ta có thêm ngày mới để yêu thương.

Những tấm thiệp được đặt tinh tế ở nhiều góc trong quán

“Xin mời quý khách, đây là cam vắt của quý khách, quý khách có thể thêm chút nước gừng, được chưng lên cùng đường phèn, hoặc chút nước quế…”

“Ðây là cà phê Arabica loại đặc biệt của quán, quý khách có thể thêm sữa đặc hoặc đường tùy sở thích.”

“Ðây là trà thảo mộc, trà nhài, không caffeine, quý khách có thể dùng kèm thêm chút sữa.”

“Mời quý khách, chúc quý khách có những giờ phút vui vẻ bên tách trà thơm và những đóa hoa đồng nội.”

       Ðúng rồi, những đóa hoa đồng nội, nụ cười của cô gái vẫn ở lại cùng đóa hoa đồng nội trên bàn, có thể là li ti tiểu quỳnh, là điểm xuyết xuyến chi, là đỏ rần bông cẩn, hay đơn giản chỉ là một nhánh hoa dại, hoa khế trong vườn… trên mỗi bàn đều có những lọ hoa như thế.

Khách đến

         Và có gì là lạ khi giữa không gian đó, ta bắt gặp cái ngộ giữa vô ngôn và hữu ngôn, giữa hòa nhập và lẩn tránh. Họ, những con người khiếm thính, có người không nói được, có người không nghe được, có người không nói không nghe, họ ở đây, nhờ một con người cũng như họ, một người đi trước, có một xưởng mỹ nghệ của người khiếm thính, sau này, vợ chồng ông mở rộng thêm quán này để vườn hoa vô ngôn cùng nở rộ, đằm thắm.

        Có lẽ không cần bàn thêm về người khởi xướng Reaching out, bởi ông vẫn ở đó với biết bao lòng biết ơn của những con người mà bản thân họ, dù là người không thể nói hay nghe sẽ có một sự mặc cảm, hoặc của những con người có thể nói có thể nghe nhưng có sự trốn tránh, không muốn trò chuyện cùng ai, hoặc cả những con người muốn tìm đến một cõi không nói không rằng bởi thực tại… Trong một chừng mực nào đó, họ mang trong mình một nỗi mặc cảm, ở một xã hội mà không dễ gì một người bình thường có thể tồn tại thì âu rằng, ai đã từng sống, từng thở đều có phần cảm được cùng họ.

       Nhưng ở đây, Reaching out, họ hòa điệu sống của mình, truyền chút yên lặng, chút tĩnh mịch, chút yêu đời, chút đáng yêu như những đóa hoa đồng nội đến với mọi người.

        Có người bạn từng bảo tôi rằng: “Tao ghé rồi, một lần lạc bước giữa mùa đông, lạ, ngạc nhiên, thán phục mi à. Ðến nỗi ban đầu tao tưởng mình lạc lối nữa cơ, gọi tiếng Việt không ai trả lời, tiếng Anh không ai đáp, và cả một câu chào lỏm tiếng Ý mới học được… Ðáp lại là cái im lặng tĩnh mịch, nụ cười kia của cô gái quấn khăn tay trên đầu với nếp vải đang thêu trên tay, beautiful of silence, tao thấy câu nói đó ngay bên cạnh cô gái.”

Nếu cần thêm gì, thực khách chỉ cần dùng thanh gỗ nhỏ này gõ tách tách và đưa nó cho nhân viên khi họ đến gần

         Nếu một lần đặt chân xuống Hội An hay vô tình chân đưa ta bước vào đó, nơi vô ngôn hiện hữu, hãy một lần cảm nhận, hãy một lần chìm sâu, và biết đâu đấy, cái tĩnh lặng giữa dòng đời xô bồ có thể mang lại cho ai đó một chút sáng tạo, một chút yêu thương, một chút động lực, một chút nỗ lực, một chút hy vọng và cả một chút sự biết ơn.

        Biết đâu đấy, Reaching out không phải của riêng những người khiếm thính.

      Xin vui lòng cho sự ngưỡng mộ hay ấm áp chút dừng chân, và hòa cùng nụ cười của cô gái khiếm thính trong những bức hình hiếm hoi mà chúng tôi cố ghi lại, bởi lẽ, giữa tĩnh lặng ấy, cái tách tách nếu quên tắt tiếng máy ảnh có chút gì đó ngô nghê!

“Xin mời quý khách, 

đây là thức uống của quý khách, 

quý khách có thể thêm chút gừng, 

chút quế, chút đường, chút sữa…”

 Ngôn ngữ của ánh mắt, nụ cười và trái tim.

BÁO HIẾU THẾ NÀO CHO ĐÚNG ?

         Người già ai cũng muốn sống thọ để vui vầy với con cháu . Ngặt nỗi sống thọ chưa chắc đã sướng nếu không song hành với phúc và lộc.Thời bây giờ lộc hơi hiếm với những ai không thân thế ,không gần gũi các nhóm lợi ích ,chỉ biết đổ mồ hôi và trí óc đổi lấy 4 chữ lao động vẻ vang . Đành dồn hy vọng vào chữ phúc nếu con cái chúng giỏi hơn mình , biết ăn nên làm ra để mai sau về già sống sướng những năm cuối đời. Thế nhưng giới trẻ bây giờ hình như quá bận rộn vật lộn với cuộc sống nên có phần xao lãng với thế hệ người già và cha mẹ cũng thường rộng lòng tha thứ vì thương con cái bởi "nước chảy xuôi" là quy luật cuộc sống vốn dĩ tự bao đời rồi . Phước cho những ai có con cháu sớm biết nghĩ đến nỗi buồn của các song thân lúc về già song con số thành phần này phỏng được là bao vả lại chẳng ai muốn khoe ra. Một số nhà văn ,nhà báo khi tuổi cao cảm thông nỗi buồn của cha mẹ già không đừng được đã có những bài viết khuyên nhủ nhẹ nhàng hoặc phê phán sâu sắc những người con lơ là,thiếu quan tâm chăm sóc các đấng sinh thành của mình.Một trong số đó có bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc,không chỉ giỏi chữa bệnh, bác sĩ còn viết sách, làm thơ, vẽ tranh,được biết đến như một nhà tâm lý tài tình, hóm hỉnh... Những bài viết của ông ý vị, giàu tính triết lý, đầy tính nhân văn.Để nhắc nhở giới trẻ hôm nay đừng xao lãng phận làm con ,bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc đã có bài viết "Giúp Cha Mẹ Vui Tuổi Già " .Mời các bạn cùng đọc và góp ý.

                                                                                              Blogger Nguyenuthang

 ...................................................................................................................................................................
GIÚP CHA MẸ VUI TUỔI GIÀ
Bs Đỗ Hồng Ngọc

         Đợi cha mẹ già qua đời rồi mới báo hiếu làm đàn tràng cầu siêu thiệt to, mua đất nghĩa trang thiệt rộng, xây mồ xây mả thiệt đẹp, hoặc đem tro cốt vào chùa, nhang khói mịt mù, đặt nắm tro tàn cha mẹ ở một vị trí thiệt tốt… không ngại tốn kém!

Đợi cha mẹ già vào bệnh viện, đặt ống nội khí quản giúp thở, truyền đạm truyền dịch chai dưới chai trên, bơm thức ăn qua ống thông dạ dày, dây nhợ chằng chịt khắp người theo dõi nhịp tim nhịp thở, thuốc men không ngại tốn kém… sẵn sàng bán nhà bán cửa chữa chạy, còn nước còn tát!

Thế nhưng khi cha mẹ già đang sờ sờ bên cạnh thì bận bịu trăm công ngàn việc, không có chút thì giờ để hỏi han, chăm sóc…

Một ông bố viết cho con:

“… Người già sợ nhất cảnh cô đơn nên nếu các con đã hiểu thì hãy thương cho tròn. Tình thương ấy không đánh đổi bằng tấm ngân phiếu kếch xù hay quà bánh đắt tiền mà chính là… thời gian. Một lúc nào đó trong ngày mà các con thấy trống vắng thừa thãi thì hãy mang đến tặng Bố giờ phút vô nghĩa ấy! Bản chất nó vô giá nhưng lại vô cùng quý báu nếu chia sẻ đúng đối tượng… Con dư biết, sáng chiều Bố lủi thủi hết ngồi lại nằm, cô đơn bên cạnh một người trả công chỉ biết im lặng canh chừng. Nếu con đến thăm, nhớ bỏ hết công việc và lo toan ở ngoài xe trước khi vào nhà, tránh cảnh thân tâm mỗi chỗ mỗi nơi để cha con sống thật những kỷ niệm cuối đời bên nhau. Người già như Bố đương nhiên ăn nói sẽ không còn mạch lạc hấp dẫn, xin con đừng nhăn nhó… Hãy nhẫn nại ngồi nghe như thuở nuôi con còn bé, Bố đã từng chăm chú theo dõi tiếng con bi bô học nói… lặp đi lặp lại nhiều lần một chữ từ ngày này qua ngày nọ liên hồi…”. (Internet).

Thiệt ra, không phải chỉ lỗi ở các con. Lỗi một phần ở cha mẹ! Có ai chịu là mình già bao giờ đâu! Cha mẹ thường nhìn các con 40, 50 tuổi đầu mà vẫn coi như một đứa con nít; còn con cái thì dù đã có tuổi vẫn luôn thấy cha mẹ mình là một người… còn trẻ, còn khỏe mạnh, chưa cần đến sự giúp đỡ!

Có một cách giúp biết khi nào cha mẹ đã… bước vào tuổi già ấy là “lén” quan sát họ có những dấu hiệu bất thường nào về tâm lý, về sức khỏe của lứa tuổi già chưa. Nhưng biết là để quan tâm, chăm sóc, can thiệp kịp thời thôi chớ không phải để “dán nhãn” cho họ đã già nua, lỗi thời, rồi không để họ còn có chút độc lập tự do gì nữa thì rất không nên!

Họ có lơ là quá đáng chuyện ăn mặc không? Xưa áo quần thẳng thớm, nay xốc xếch, xộc xệch, đứt nút, rách bâu mặc kệ? Họ có lơ là quá đáng việc chăm sóc bản thân mình không? Chẳng buồn tắm rửa, hớt tóc cạo râu, tóc tai bù xù mặc kệ. Trí nhớ họ còn tốt không hay quên trước quên sau, lặp đi lặp lại hoài một chuyện? Họ có loay hoay tìm kiếng lão, dù đang đeo trên mắt hay tòng teng trên cổ không? Họ có nghễng ngãng nghiêng tai bên này bên kia để nghe cho rõ hoặc cứ hỏi đi hỏi lại một chữ không? Họ có kêu TV mờ, sách báo chữ nhỏ quá, màu sắc không rõ ràng như xưa không? Họ có bước đi từng bước chầm chậm, loạng choạng, lê chân trên mặt đất như chân đã mọc dài ra và dễ bị vấp, bị trượt, bị té ngã không? Họ có kêu đau lưng nhức mỏi thường xuyên không? Có bỏ quên chìa khóa, quên điện thoại nơi này nơi kia tìm kiếm vất vả không? Thỉnh thoảng có quên tắt lò gaz, quên khóa cửa nhà… không?

Để ý coi họ còn thèm ăn uống không, ăn uống có còn biết ngon lành không hay sao cũng được? Họ có chê món này cứng món kia khó nhai không? Ngủ có dễ không hay trằn trọc loay hoay suốt đêm? Có còn ham đi đây đi đó, cà phê cà pháo với bạn bè không? Có còn mê coi đá banh, tennis… như ngày xưa không hay chỉ thích ngồi im một chỗ lúc nào cũng như đang im lặng lắng nghe, nhớ nghĩ đâu đâu…hoặc ôm TV suốt ngày rồi nhầm tưởng cảnh tượng trong phim ảnh là sự thật ngoài đời?

Để ý coi họ có đã bắt đầu thở hồn hển nặng nhọc… khi leo cầu thang trong căn nhà quen thuộc của mình không? Họ có bắt đầu thức giấc tiểu đêm nhiều lần, có dễ bị dị ứng khi ăn một món ăn quen thuộc? có bị bón phải rặn hì hục vất vả không?…

Tóm lại, quan sát kỹ một chút sẽ thấy những thay đổi đó và tốc độ thay đổi ngày càng nhanh. Già thiệt rồi!

Một ông lão than thở: “ Các lão bằng hữu ơi, cần phải ghi nhớ chúng ta đều là những con người của cái thế hệ cuối cùng hiếu thuận với cha mẹ, lại cũng là những con người của cái thế hệ đầu tiên bị con cái bỏ rơi”. Ngậm ngùi quá đỗi! Vì đâu nên nỗi?

Bởi vì thế hệ trước kia sống trong nền văn hóa đề cao “đạo hiếu”, học Quốc văn giáo khoa thư, học Nhị thập tứ hiếu, gia đình “tứ đại đồng đường”, xóm làng gần gũi, dư luận buộc ràng, nay thì đời sống đã khác: gia đình hạt nhân, nhiều cặp ly hôn ly dị, single mom, single dad v.v…, nhiều gia đình chỉ có một con duy nhất làm sao gánh nổi ông bà nội ngoại hai bên? Rồi đây các thế hệ già sẽ được nuôi trong nhà dưỡng lão (nursing home), nên ngay bây giờ phải coi chuyện “con cái bỏ rơi” là chuyện bình thường, có hiếu thuận là thỉnh thoảng con cái nhớ mà đến thăm đôi khi.

Có nhiều cách để giúp cha mẹ già được vui:

* Dành thời gian ngồi bên cha mẹ, nhắc những chuyện xưa, hỏi chuyện tuổi thơ của cha mẹ, chuyện học hành, chuyện chọn nghề, chuyện tình cảm của họ… để họ có cơ hội kể lại một cách hào hứng, nhiều khi lặp đi lặp lại cũng nên ân cần lắng nghe;

* Nhắc những ngày còn thơ của mình, những khó khăn gian khổ của gia đình như một cách tỏ lòng biết ơn, rằng nhờ họ mà mình có được ngày nay;

* Sưu tầm những hình ảnh kỷ niệm của gia đình qua nhiều giai đoạn, những hình ảnh thuở còn thơ của con cháu, dán vào một album để cùng coi chung cả nhà hoặc làm một “triển lãm bỏ túi” gợi nhớ những kỷ niệm: “ngày này năm xưa em còn bé tí teo”, “bé lên ba bé vô mẫu giáo”…;

* Thỉnh thoảng dành thì giờ đưa cha mẹ đi thăm những nơi nhiều kỷ niệm của họ, mái trường xưa, căn nhà cũ dù đã đổi thay, những bà con lâu ngày chưa gặp nơi này nơi khác, những bạn bè thuở ấu thơ kẻ mất người còn…;

* Thỉnh thoảng tổ chức những buổi họp mặt gia đình, đặc biệt những ngày Giỗ chạp, để con cháu được nghe ông bà kể chuyện xưa, kết nối bà con cô bác. Nếu có thể thì tổ chức họp mặt bạn bè cùng lứa của cha mẹ ở một nơi phù hợp, khoáng đãng, họ sẽ có cơ hội trò chuyện râm ran với nhau…;

* Sưu tầm những bản nhạc xưa, phim cũ mà họ yêu thích, giúp họ được nghe lại, xem lại… Kỹ thuật media bây giờ rất hiện đại, chịu khó giúp để tránh sự lọng cọng của cha mẹ già;

* Sưu tầm các bài báo, hình ảnh… nếu có về thành tích của cha mẹ trong lãnh vực văn nghệ, thể thao, nghề nghiệp v.v… làm thành tập tư liệu để cùng xem với nhau, nhắc nhở những niềm hãnh diện xưa!

* Giúp cha mẹ tham gia những buổi sinh hoạt của nhóm bạn già, câu lạc bộ, hội quán người cao tuổi, nhóm coi bóng đá, tennis, nhóm hát hò, ngâm thơ, thậm chí nhóm bạn chơi tứ sắc, mạc chược, cờ vua, cờ tướng…;

* Khuyến khích cha mẹ học một kỹ năng mới: ngoại ngữ, vi tính, chơi games, biết dùng smartphone để chuyện trò, nhắn tin, biết xài tablet ( cái “quẹt quẹt” này giúp biết đủ thứ chuyện trên đời!)… Nhờ đó các tế bào não không bị rỉ sét, các nối kết thần kinh được hoạt hoá, sinh động. Ngày nay người ta biết tế bào não rất nhu nhuyến và có thể sinh sôi!

* Khuyến khích cha mẹ gần gũi nhiều hơn với nhu cầu tâm linh, nói với cha mẹ về nhân quả, luân hồi, thiên đàng, địa ngục… Thường nhắc những việc làm tốt đẹp của họ trước đây để thấy thanh thản, an vui… Khuyên cha mẹ đi chùa, đi nhà thờ… Giao lưu bạn đạo, học tập điều thiện, miễn là không để rơi vào mê tín dị đoan…

* Và còn nhiều nữa, nhiều nữa… không chỉ trong mùa Vu Lan!